الميرزا عبد الله أفندي الأصبهاني ( مترجم : ساعدي )
41
رياض العلماء و حياض الفضلاء ( فارسي )
مؤلف گويد : از آثار ابن خالويه ، كتاب الطارقيه است ، كه آن را به منظور اعراب ، و حركات سوره و الطارق ، تا آخر قرآن ، تأليف نموده ، و من ، نسخهاى كهن از آن كتاب را ، در شهر اردبيل - كه تاريخ كتابت آن ، 561 هجرى قمرى بوده است - ديدهام ، و كتابى پرفايده است ، و خود او در آغاز آن ، مىنويسد : در اين كتاب اعراب و حركات سى سوره ، از سورههاى مفصل ( سورههايى است كه فواصل آيات آنها بسيار است ) ، قرآن كريم را متذكر شدهام ، و اصول هر حرف را ، مشروحا و فروع آن را به اختصار ايراد كردهام . و در ضمن آن ، به مطالب دور از ذهن كه موجبات اشكال حركات حروف ، و كلمهاى را ، ايجاد مىكند ، مصدرها و تثنيه ، و جمع آنها را يادآور شدهام ، تا از اين راه به ديگر از حركات حروف و كلمات شريفهء قرآن مجيد ، كه ممكن است مورد نيازمندى تو قرار بگيرد ، كمك كرده باشم . سپس مؤلف گويد : نسخهاى بسيار كهن ، از « طارقيه » نزد ما موجود است ، و در اين نسخه كه در اختيار ما مىباشد اعراب بسمله ، و استعاذه و سوره حمد ، آورده شده و پس از آن ، به اعراب سورهء و الطارق تا به آخر قرآن پرداخته است ، و از آن نسخه استفاده مىشود . ابن خالويه ، از علماى شافعى مذهب بوده ، و اين موضوع خالى از تأمل و ملاحظه نخواهد بود ، و در همين كتاب ، از ابو سعيد حافظ ، از ابو بكر نيشابورى ، از شافعى ، روايت كرده است . اين سند ، دليل بر آن است كه ابن خالويه مؤلف طارقيه ، غير از ابن خالويه است كه ما به ترجمهء احوال او پرداختهايم ، زيرا بعيد است ابن خالويه مترجم ما ، با دو واسطه از شافعى روايت كرده باشد ، بلكه هرگاه شافعى مذهب باشد ، بايستى با واسطههاى عديدهء ، از وى روايت كرده باشد . و آشكارترين دليل بر مغايرت ابن خالويه ما ، و مؤلف طارقيه ، آن است كه