الميرزا عبد الله أفندي الأصبهاني ( مترجم : ساعدي )
311
رياض العلماء و حياض الفضلاء ( فارسي )
و در آن كتابخانه نسخهء ديگرى از ايضاح بوده كه سال 620 هجرى استنساخ شده و اين نسخه با كمال استادى و صحت اعرابگذارى شده است . و همين كتاب را شيخ عبد القادر جرجانى ( گرگانى ) شرع لطيفى كرده و من شرح او را در همان كتابخانه ديدهام و نسخه آن بسيار كهنسال بود . و در پشت برخى از كتابها ديدهام كه كتاب ايضاح ، ملخصى از ، الكتاب سيبويه است . ليكن با مطالعهاى كه از ايضاح داريم برنمىآيد كه ملخصى از الكتاب ، بوده باشد . و از آثار بو على ، كتاب المسائل الشيرازيات ، و كتاب المسائل البغداديات ، است كه هر دو در علم نحو نوشته شده و من كتاب شيرازيات را كه نسخهاى بس كهن بوده در بغداد ديدهام و از آثار او ، كتاب التذكره در نحو است . همين كتاب را ابن جنى ، تلخيص و تهذيب كرده و قواعد و مطالبى كه خود خواسته از آن برگزيده است . و كتاب التكملة در نحو كه پيش از اين نام برده شده از آثار اوست . از آثار ديگر او ، كتاب الحلبيات و كتاب الحجه و كتاب الاغفال است كه ممكن است همگى آنها در نحو باشد و كتاب الشعر نيز از آثار اوست . و اين چهار كتاب را ابن سيده لغوى ، در آغاز كتاب المحكم كه در لغت بوده به وى نسبت داده است . و نيز در آغاز المحكم پارهاى از آنچه را متذكر شديم منسوب به وى دانسته ، از جملهء آنها كتاب الاهوازيات است و ممكن است اين همان كتاب المسائل الشيرازيات ، باشد و مؤيد اين احتمال آن است كه ابن سيده در آغاز المحكم از كتاب شيرازيات نام نبرده است . مؤلف مختصر ابن خلكان گويد : بو على آثار زيادى دارد از آن جمله ، التذكره و المقصور و الممدود و كتاب الحجه در قرائت و كتاب الاغفال راجع به غفلتهايى كه دربارهء معانى براى زجاج اتفاق افتاده است و كتاب