الميرزا عبد الله أفندي الأصبهاني ( مترجم : ساعدي )
309
رياض العلماء و حياض الفضلاء ( فارسي )
ابو على ، به شهرهاى بسيارى سفر كرده و سال 331 هجرى وارد حلب شده و مدتى را در نزد سيف الدوله حمدان گذرانده و با ابو طيب متنبى مجالس مشاجرهء چندى را به پايان آورده است . پس از آن به ديار فارس رفته و به مصاحبت عضد الدوله ديلمى مفتخر شده و در پيشگاه او بر ديگران برترى يافته و منزلتى عالى به دست آورده است تا آنجا كه عضد الدوله خود را در فنون نحو غلام وى دانسته و ابو على هم كتاب ايضاح و تكمله را كه در نحو بوده به نام وى تأليف كرده است « 1 » . كوتاه سخن اينكه ابو على ، مشهورتر از آن است كه ، زبان به فضيلت او گشوده شود - او متهم به اعتزال بود و سال 288 هجرى متولد شده و در روز يكشنبه هفدهم ماه ربيع الآخر و يا ربيع الاول سال 377 هجرى در بغداد درگذشته و در شونيزيه مدفون شده است . فسوى ، به فتح فا و سين ، منسوب به فسا از شهرهاى فارس است . مؤلف گويد : ظاهرا مراد او از اعتزال ، تشيّع اوست و مشهور آن است كه ، ابو على از اماميه است و چنانكه مىدانيم سنىها تفاوتى ميان خاصه و معتزله از نظر اعتقاد قايل نمىباشند . مؤلف مختصر تاريخ ابن خلكان هم ، آنچه را كه در اصل اين كتاب راجع به وى آمده ، ياد كرده است آرى ، پس از يادآورى از كتاب ايضاح و تكمله مىنويسد : گويند ، در يكى از روزها كه ابو على در ركاب عضد الدوله بوده و در ميدان شيراز تفرج مىكرد عضد الدوله از وى پرسيد ، در جملهء « قام القوم الّا زيدا » نصب مستثنى كه زيد باشد به چيست ؟ ابو على در پاسخ
--> ( 1 ) - سيوطى در البغية مىنويسد : هنگامى كه بو على كتاب الايضاح را براى عضد الدوله نوشت عضد الدوله اظهار داشت بيشتر از آنچه ما اطلاع داشتيم بو على در اين كتاب نياورده و اين كتاب بچهگانه است بو على بلافاصله به تأليف التكملة پرداخت پس از آنكه اين كتاب به عرض امير رسيد گفت ، شيخ خشمناك شده و مطالبى را در آن ، آورده است كه نه خود مىفهمد و نه ما - م .