الميرزا عبد الله أفندي الأصبهاني ( مترجم : ساعدي )
188
رياض العلماء و حياض الفضلاء ( فارسي )
كرده و بهطور كنايه به ارادتمندان خود دستور دادهاند تا ، در هنگام نماز ، جهت تياسر قبله را در نظر بگيرند . و باز در توجيه و تعليل آن مىتوان گفت ، مسافت حرم از طرف چپ ، هشت ميل و از طرف راست ، چهار ميل است و غرض اصلى آن است كه نمازگزاران ، در هنگام نماز ، برابر قبله حقيقى بايستند و قبله مساجد و معابد و ديگر امكنه را طورى قرار بدهند كه ، برابر با قبله حقيقى بوده باشد . پس از اين به خط يكى از افاضل چنين يافتم كه محقق « 1 » در بامداد روز پنجشنبه سوم ماه ربيع الآخر سال 676 هجرى از بالاى پلكان خانهاش به زير افتاد و همان دم بدون آنكه حرفى بزند و يا حركتى از او به ظهور برسد دار فانى را وداع گفت مردم از رحلت او به ناله درآمدند و گروه بسيارى براى تشييع جنازه او حضور يافته و پس از تغسيل و نماز جنازه ، او را به مشهد حضرت امير المؤمنين عليه السّلام منتقل ساختند و هنگامى كه از سال ميلاد محقق ، از آن فاضل سؤال شد پاسخ داد : ميلاد او در سال 602 هجرى اتفاق افتاده است . از اشعار اوست كه براى پدرش ارسال داشته است :
--> ( 1 ) - در مدفن محقق اختلاف است . ما در آن رساله نوشتهايم بو على در رجال خود مىنويسد : نقل جنازه محقق به نجف اشرف امر عجيبى است زيرا ، به اتفاق عوام و خواص ، آرامگاه او در حله و مزار معروفى است و بارگاه دارد و خادمانى امور آنجا را عهده دارند و آنگاه كه مزار او رو به ويرانى گذارده بود ، استاد ما وحيد بهبهانى به تعمير آنجا همت گماشت . و جمعى از حلىها را به آبادانى آن موظف فرمود . مرحوم مامقانى در تنقيح مىنويسد : اگر چه قبر محقق در حله معروف است ، ليكن ممكن است به خاطر تقيه ، چندى جنازهء او در حله بوده سپس به نجف اشرف نقل داده شده باشد . و از مرحوم بحر العلوم نقل داده شده : هرگاه به عتبه حضرت مولى مشرف مىشد در وسط رواق مىايستاد و فاتحه مىخواند و در پاسخ مىگفت اينجا قبر محقق حلى است . شيخ محمّد سماوى متوفى 2 محرم 1370 هجرى در عنوان الشرف ، در ذيل مدفونين در نجف اشرف مىگويد : و شيخنا المحقق الحلى * جعفر ذو الشرائع الجلى مقره ابهج بهو رافع * و الفقد اخ ( كمد الشرائع ) - م .