الميرزا عبد الله أفندي الأصبهاني ( مترجم : ساعدي )
129
رياض العلماء و حياض الفضلاء ( فارسي )
از آثار او ، زبدة البيان است كه مولانا سلطان حسين استرآبادى در كتاب تحفة المؤمنين « 1 » به وى نسبت داده و ممكن است اين اثر همان شرح ارشاد باشد كه به نام : زبدة البيان فى شرح ارشاد الاذهان تأليف شده است « 2 » . علاوه بر آن حاشيهاى بر الهيات شرح تجريد دارد كه بحث امامت آن را به طور مبسوط مورد تحقيق قرار داده و ادلهاى از فخر رازى آورده و پاسخ دندانشكن داده است . و نيز رسالهء فارسى در حرمت خراج تأليف كرده و از آثار او تعليقاتى است بر قواعد علامه و بر تذكرهء او در فقه ، و من آن دو را كه به خط خود او بر هر دو كتاب بوده در كربلاى معلى ديدهام و نيز حاشيهء او را بر قواعد ، در مشهد رضوى ديدهام و از آثار او حاشيهاى است كه بر شرح مختصر عضدى نوشته و من آن حاشيه را به خط او ديدهام و رسالهء فارسى و مختصرى در مناسك حج ، تأليف كرده است و من آن را در دهخوارقان ، مطالعه كردهام و رساله فارسى و مبسوطى در امامت نوشته است و حواشى كتاب كاشف الحق و رساله اثبات الواجب و رسالهاى در عدم حجيت قول اصحاب كه مىگويند : زمان خالى از مجتهد نمىباشد و من اين رساله را كه به خط امير شرف الدّين شولستانى بوده و از خط پسر مؤلف استنساخ كرده است در استرآباد ديدهام . همچنين رسالهاى راجع به افعال اللّه تعالى كه معلل به غرض است در مازندران ديدهام كه همه از آثار او مىباشد .
--> ( 1 ) - مؤلف در حرف سين مىنويسد : وى فاضلى عالم و فقيه و از شاگردان شيخ بهايى است . كتاب مزبورش در اصول الدّين و مواعظ و امثال اينها است كه در سن 32 سالگى تأليف كرده و در اوايل جلوس شاه سليمان صفوى به دست همدستان انوشه خان كه بر استرآباد دستبرد زده ، در سن قريب به صدسالگى شهيد شد . رحمه اللّه - م . ( 2 ) - كتاب مزبور راجع به آيات الاحكام است . الذريعة ج 12 مىنويسد : زبدة البيان فى براهين احكام القرآن و تفسير آيات احكام القرآن للمولى المقدس احمد بن محمّد الاردبيلى ، متوفى 993 هجرى و اين كتاب سال 1305 در تهران به طبع رسيده است - م .