سلطان محمد مطربي سمرقندي

732

تذكرة الشعراء ( فارسي )

[ « 328 » ] ظهورى عراقى [ متوفى 1026 ق / 1617 م ] ظهورى عراقى ، از شعراى مشهور پرزور بوده و در همهء اقسام شعر دستى داشته و اين غزل را نيكو گفته :

--> ( 328 ) . مولانا نور الدين محمد ظهورى ترشيزى خراسانى ، از شاعران نامدار و بنام سدهء دهم و يازدهم هجرى است كه در ترشيز ( كاشمر كنونى ) از توابع خراسان ، چشم به جهان گشود ولى تاريخ تولد وى دانسته نيست . در جوانى به كسب ادب و دانشهاى زمان خود در خراسان روى آورد ، سپس به عراق عجم رفت و چندگاهى در يزد ماند و در آنجا با گروهى از اهل ادب معاشرت نمود و به درگاه امير غياث الدين محمد مير ميران والى يزد راه جست و با وحشى بافقى آشنايى پيدا كرد ، شايد به همين دليل كه مدتى در عراق بوده ، مطربى او را ظهورى عراقى خوانده است . ظهورى سپس به شيراز سفر كرد و از آنجا به هند رهسپار شد و وارد دكن گرديد و در بيجاپور به درگاه عادلشاهيان رفت ، سپس به حجاز سفر كرد و باز به هند بازگشت و در احمدنگر كه به تازگى به دست خان خانان افتاده بود رفت و بالاخره در هند ديده از جهان فروبست . بيشتر مآخذ مرگ وى را سال 1025 قمرى نوشته‌اند ، ولى تاريخ 1026 قمرى به نظر درست‌تر مىنمايد . ظهورى در نظم و نثر هردو دست داشت و در اين هردو فن ميان پارسىگويان هند و پارسىشناسان آن ديار شهرت بسيارى يافت . ديوان وى شامل قصيده ، غزل ، تركيب‌بند ، قطعه و رباعى است كه به 10400 بيت مىرسد و با ساقىنامه‌اش به 14500 بيت بالغ مىشود : مآثر رحيمى ، 3 / 393 - 446 ؛ بهارستان سخن ، ص 427 - 429 ؛ تذكرهء ميخانه ، ص 363 - 412 ؛ ايضاح المكنون ، 1 / 440 ، 515 و 2 / 376 ؛ نتايج الافكار ، ص 447 - 451 ؛ صحف ابراهيم ، برگ 208 ؛ آتشكدهء آذر ، ص 266 - 270 ؛ تذكرهء سرخوش ، ص 72 - 73 ؛ تاريخ نظم و نثر در ايران ، 1 / 445 - 446 ؛ گنج سخن ، 3 / 76 - 80 ؛ فهرست كتابخانهء مدرسهء عالى سپهسالار ( شهيد مطهرى ) ، ص 630 ؛ فهرست نسخه‌هاى خطى فارسى در كتابخانهء موزهء بريتانيا ، 2 / 678 ؛ فهرست نسخه‌هاى خطى فارسى در كتابخانهء ملى پاريس ، 3 / 371 ؛ تاريخ ادبيات در ايران ، 5 / 2 / 977 - 988 ؛ خلاصة الاشعار تقى الدين كاشى ، ذيل عنوان ظهورى ؛ تذكرهء پيمانه ، ص 9 ، 10 ، 114 ، 525 ، 567 ؛ كاروان هند ، 2 / 823 - 838 ؛ تاريخ فرشته ، مقالهء سوم ، روضهء سوم ، ص 139 ، 143 به بعد ؛ تذكرهء شعراى كشمير ، 3 / 1168 ؛ عرفات العاشقين ، برگ 435 ؛ سرو آزاد ، ص 33 - 36 ؛ بهار عجم ، 2 / 110 ؛ فهرست نسخه‌هاى خطى فارسى ، 3 / 2419 - 2421 و 4 / 3068 ؛ دربار اكبرى ، ص 414 ؛ روضة الصفا ، 8 / 581 ؛ -