در اختيار داشته‌ايم ، استخراج كنيم و اين دو اثر يكى تذكرة الشعراى او ( همين كتاب ) ، و ديگرى خاطرات مطربى است كه در مجموع ، بيش از 390 بيت است كه در اشكال مختلف سروده شده ، از اين تعداد ، 127 بيت در خاطرات مطربى است و اين بر خلاف گفتهء جانفدا است كه شمار ابيات مطربى را در خاطراتش 212 بيت ذكر كرده است . « 1 » و بر ما روشن نيست كه در نسخهء زيباى جهانگير ، چند بيت وجود دارد . مطربى در اين دو اثر به مناسبتهاى مختلف و در تذكره‌ها و شرح حالهاى شاعران ، ابيات ، غزليات ، قصايد و مشجّرات خود را نيز آورده است و در خاطرات خود كه گويا پس از بازگشت به سمرقند تدوين و تنظيم كرده است ، براى هرواقعه و ملاقاتى كه با جهانگير شاه داشته و اين ملاقاتها كه گاه در شب و گاه در روز اتفاق افتاده بيتى سروده و در صدر واقعه آورده است كه در مجموع به 24 بيت مىرسد و گاه هم در طى نقل حوادث و مصاحبه‌ها ، به مناسبت ابيات ، رباعيات و قطعه‌هايى دارد . از همين مجموعهء اشعار مطربى كه باقى مانده ، قدرت ، توانايى ، مهارت و استادى او در سرودن غزل ، مثنوى ، قطعه ، تاريخ ، رباعى ، قصيده ، مخمّس ، مسمّط و مشجّر ، به خوبى آشكار مىشود . او نه‌تنها به فارسى بلكه به عربى نيز شعر سروده كه در همين مجموعهء گردآورى شده ، دست‌كم به يك قصيدهء او برمىخوريم . اما از اينكه مطربى آيا به تركى هم شعر گفته و آيا به اين زبان هم تسلط كامل و كافى داشته يا نه ؟ اطلاعى در دست نيست ، چون حتى يك بيت به تركى از او در دست نيست . پس از استخراج اشعار مطربى ، براى آنكه ، به آنها نظم و ترتيبى بدهيم ، ابتدا تك‌بيتها را براساس قافيه‌ها به ترتيب الفبا درآورديم ، سپس تك‌بيتهايى كه مربوط به ديدارهاى مطربى با جهانگير شاه به همان ترتيب ملاقاتها آورديم و پس از آن تك‌بيتهايى كه مطربى در مدح جهانگير شاه سروده ؛ به ترتيب الفبايى قافيهء آنها مرتب ساختيم و رباعيات مطربى را در مدح جهانگير بعد از آن به همين ترتيب منظم نموده و رباعياتى كه مطربى

--> ( 1 ) . تذكرة الشعراى مطربى ، مقدمهء جانفدا .