[ « 240 » ] فضولى بغدادى [ متوفى 963 ق / 1556 م ] فضولى بغدادى ، از شعراى تركىگوى پرزور است ، كسب فضايل نموده ، به مرتبهء مولويت رسيده بوده . چنين گويند كه چون در صغر سنّ مكتب مىخوانده ، اشعار تركى

--> ( 240 ) . محمد بن سليمان بغدادى ، متخلص به « فضولى » ، از شاعران پارسىسرا و تركىگوى ايرانى است . تاريخ تولد وى دانسته نيست ، اما در عراق و گويا در كربلا چشم به جهان گشوده ، ولى در اصل از طايفهء بيات از آذربايجان است و چون مدت زيادى در بغداد زيسته ، به « فضولى بغدادى » شهرت يافته است . تا پيش از فتح بغداد به دست عثمانيان ، ابراهيم خان والى ايرانى بغداد را مىستود و از سال 941 به بعد كه بغداد در قلمرو دولت عثمانى قرار گرفت ، سلطان سليمان قانونى و وزير او ابراهيم پاشا را مدح مىگفت و سرانجام در بغداد به بيمارى طاعون درگذشت . او مانند خطايى ( شاه اسماعيل صفوى ) از بنيانگذاران ادب منظوم تركى آذربايجان است . از كليات فارسى او نسخه‌هاى متعددى موجود و به طبع رسيده است . او كتاب « روضة الشهداى » ملا حسين كاشفى را به زبان تركى ترجمه كرد و آن را « حديقة السعداء » ناميد . رساله‌اى به نام « لطائف المعارف يا سفرنامهء روح » نيز دارد و همچنين رساله‌اى به نام « رند و زاهد » كه در سال 1275 قمرى ، در تهران چاپ شده است . وى به عربى نيز شعر مىگفت : عرفات العاشقين ، ذيل فضولى بغدادى ؛ هفت‌اقليم ، 1 / 110 ؛ آتشكدهء آذر ، ص 916 - 920 ؛ تذكرهء نصرآبادى ، ص 496 ، 519 - 521 ؛ تحفهء سامى ، ص 136 ؛ تذكرهء روز روشن ، ص 633 - 634 ؛ نگارستان سخن ، ص 77 ؛ مجمع الخواص ، ترجمه ، ص 103 - 105 ؛ قاموس الاعلام ، 5 / 3416 ؛ رياض الجنهء زنوزى ، روضهء پنجم ، قسم دوم ، برگ 900 ؛ بحر العلوم زنوزى ، شعبهء دوم ؛ دانشمندان آذربايجان ، ص 300 ؛ سفينهء خوشگو ، حرف ف ؛ تذكرهء لطيفى ، ص 265 - 266 ؛ خير البيان ، برگ 223 ؛ نفايس المآثر ، برگ 310 ؛ رياض الشعراء ، برگ 292 ؛ صحف ابراهيم ، برگ 233 ( ش 112 ) ؛ ريحانة الادب ، 3 / 222 - 223 ؛ مؤلفين كتب چاپى فارسى و عربى مشار ، 5 / 508 - 510 ؛ مرآت جهان‌نما ، برگ 106 ؛ سلّم السموات ( مرقوم پنجم ) ، ص 80 ؛ الذريعه ، 9 / 3 / 838 - 839 ؛ فرهنگ سخنوران ، 2 / 713 ؛ كشف الظنون ، 1 / 805 ؛ تاريخ ادبيات در ايران صفا ، 5 / 2 / 674 - 679 ؛ نشريهء دانشكدهء ادبيات تبريز ، س 3 ش 1 و 2 ، مقالهء « فضولى ، محيط ، زندگانى و شخصيت او » ؛ فهرست كتابخانهء اوده ، ص 22 ؛ فهرست نسخه‌هاى فارسى در كتابخانهء موزهء بريتانيا ، 2 / 659 و ضميمهء آن ، ص 194 ؛ فهرست كتابخانهء مدرسهء عالى سپهسالار ( شهيد مطهرى ) ، 2 / 646 - 647 ؛ فهرست الفبائى كتب خطى كتابخانهء آستان -