سلطان محمد مطربي سمرقندي
356
تذكرة الشعراء ( فارسي )
و ساقى برخاسته « 1 » و به مضمون بيت : مدام محتسبم منع از شراب كند * عرق كشم كه شايد خيال آب كند به شرب عرق مروّق اشتغال دارد ، مانع ملازمت آمده ، از آنجا روى تافته . روز ديگر وقتى رسيده كه مهتر بر فراز سمند دوند ، سوار بوده ركاببوسى نموده ، قصيده را گذرانيده ، بعد از ملاحظه و مطالعه ، مكابره كرده ، قطعا زبان به لا و نعم نگشاده و چيزى به رسم ضيافت هم نكشيده ، آن شاعر به مضمون : « تسمع بالمعيدى « 2 » خير من ان تراه « 3 » » را ، تكرار نموده ، اين رباعى را نوشته ، به وثاق خود آمده . رباعى : اى كاسهء تو سياه و ديگ تو سفيد * وز آتش و آب هردو ببريده اميد اين شسته نمىشود ، مگر از باران * وين گرم نمىشود مگر از خورشيد چون با دوست خود ملاقى كرده ، آن دوست ، از كيفيت حال پرسيده ، گفته كه : شعر : كنت ارى زيدا كما قيل سيّدا * اذا انه عبد القفا و اللهازم با وجود آن به مضمون : « عليكم بالإبرام فانّه من مفاتيح المرام » مدت سه ماه هلالى متوالى ، ملازمت او را ، التزام نموده ، به دار الامساك ناپاك او آمدشد مىكرده ، چندانى كه كفشها پاره و پايها پاره شده ، چون آن ناانصاف شعرى را به شعيرى و قطعهاى را به قطميرى ، نمىسنجيده ، طريق تغافل را ، مرعى داشته ، به هيچوجهى ملتفت احوال او نگرديده . بدان كه شاعر نواختن سنّت سنيّه و طريقهء مرضيّه است ، زيرا كه حضرت رسالت پناهى - صلّى اللّه عليه و سلّم - دستارى پربهايى بر سبيل جايزه ، به حسّان بن ثابت - رضى اللّه عنه - كه از فصحاى عرب است لطف نمودهاند . « 4 » و ناظم قصيدهء حميدهء « برده »
--> ( 1 ) . در اصل : ( خواسته ) . ( 2 ) . در اصل : ( بالمعتدى ) . ( 3 ) . البهجة المرضيّة فى شرح الالفيّه ، سيوطى ، ص 7 . ( 4 ) . تذكرة الشعراء دولتشاه سمرقندى ، ص 6 .