[ « 102 » ] [ وحشى بافقى ] [ متوفى 991 ق / 1583 م ] وحشى ، از خوش‌طبعان مشهور پرزور عراقى است و به لطافت گفتار ، در عرصهء آفاق طاق . مولودش از مضافات قزوين بوده و اشعارش ، به غايت شيرين و گفتارش عجايب

--> ( 102 ) . مولانا شمس الدين ( يا كمال الدين ) محمد وحشى بافقى ، يكى از شاعران چيره‌دست ايران در سدهء دهم هجرى است كه در همان دوران زندگى خود در ايران ، هند و ماوراء النهر ، نام برآورده و شعرش دست‌به‌دست گشته است . دوران زندگى وى با پادشاهى شاه تهماسب ( 930 - 948 ق ) و شاه اسماعيل ثانى ( 984 - 985 ق ) و شاه محمد خدابنده ( 985 - 996 ق ) مصادف بوده است و او در شعر خود شاه تهماسب را بسيار ستوده است . گويا در ميانهء نيمهء اول سدهء دهم هجرى در بافق ديده به جهان گشوده ، ولى چون در قزوين مىزيسته ، مطربى ، او را زادهء يكى از مضافات قزوين دانسته است كه صحيح نيست . او پس از آموختن مقدمات علوم از بافق به يزد و از آنجا به كاشان رفت و پس از چندى به يزد بازگشت و در آن شهر سرگرم بود تا اينكه در سال 991 ق / 1583 درگذشت . آذر نوشته است كه وى پس از هشتاد سالگى در قزوين و در سال 974 قمرى درگذشت كه ظاهرا درست نيست ، زيرا در همهء منابع نوشته‌اند كه وى در يزد درگذشت و در كوى سربرج به خاك سپرده شد و گويا همان زمان يا پس از آن سنگى بر گورش نهادند . ديوان وحشى بارها چاپ شده و مقدمه‌هايى بر ديوان او به وسيلهء دكتر حسين نخعى ، چاپ تهران ، 1338 شمسى و رشيد ياسمى منقول در فرهاد و شيرين و خلد برين و مسمطات وحشى كرمانى چاپ كوهى كرمانى ، تهران ، 1334 شمسى و مقدمهء ايرج افشار ، بر ديوان وحشى ، تهران 1335 شمسى نوشته شده است كه شامل شرح حالى مفصلى از اوست : جامع مفيدى ، 3 / 423 - 426 ؛ هفت‌اقليم ، 1 / 157 - 159 ؛ آتشكدهء آذر ، ص 634 - 654 ؛ عالم‌آراى عباسى ، ص 181 ؛ تذكرهء ميخانه ، ص 181 - 197 ؛ تذكرهء نصرآبادى ، ص 472 ؛ مجمع الفصحاء ، 2 / 51 - 54 ؛ نتايج الافكار ، ص 733 - 736 ؛ تذكرهء روز روشن ، ص 897 - 901 ؛ هفت‌آسمان ، ص 109 - 111 ؛ بهارستان سخن ، ص 414 - 416 ؛ صحف ابراهيم ، برگ 330 ؛ عرفات العاشقين ، ص 1154 ؛ رياض الشعراء والهء داغستانى ، برگ 433 ؛ خلاصة الاشعار تقى الدين كاشى ، ذيل وحشى ؛ گنج سخن ، 3 / 27 - 39 ؛ تاريخ نظم و نثر در ايران ، ص 434 - 435 ؛ تاريخ ادبيات ايران ( از صفويه تا عصر حاضر ) ، ص 220 - 221 ؛ ايضاح المكنون ، 1 / 72 و 2 / 615 ؛ تاريخ ادبيات در ايران صفا ، 5 / 2 / 760 - 777 ؛ تذكرهء سخنوران يزد ، ص 336 - 352 ؛ تاريخ يزد آيتى ، ص 343 ؛ ريحانة الادب ، 6 / 307 - 309 ؛ الذريعه ، -