سلطان محمد مطربي سمرقندي
32
تذكرة الشعراء ( فارسي )
است : « و اين فقير روزى چند ، پيش او تذهيب ورزيد ، بسيار تعليم مشفقانه مىنمود . » « 1 » 10 . يوملى ميانكالى مشهور به ملا بابا ، شاعر ، خطاط و آهنگساز كه در نواختن « عراق هفتبند » و « عراق شهپرده » و « سهگاه » استاد مطربى بوده و اين آهنگها را از وى آموخته است . « 2 » 11 . نذرى بدخشى ، استاد علم كلام كه مطربى دربارهء وى نوشته است : « اين فقير چند روزى ، پارهاى از علوم حقيقيّه و آليه را نزد وى خواندم . » « 3 » 12 . خواجه حسن نثارى بخارايى ، بزرگترين استاد وى بوده است و مطربى به تشويق مقيمى سمرقندى ، براى فراگيرى فنون شعرى و علوم ادبى ، بهويژه عروض و قافيه ، از سمرقند به بخارا رفته و از او اين علوم را فراگرفته است و مطربى در شرححال مقيمى سمرقندى ، دربارهء رفتن به بخارا و دانش آموختن از نثارى چنين نوشته است : « و چون به فاخرهء بخارا درآمدم ، آن بود كه به ملازمت مخدومى حسن خواجه نثارى رسيده ، مدت مديد خاك آستانش را كحل الجواهر ديدهء رمد ديده گردانيده ، رسائل شعرى را ، گذرانيده ، از ورطهء جهالت بيرون آمدم . » « 4 » و در شرححال خود نثارى نوشته است : « هرچه اين كمينه در فنون شعر آموختهام ، نمونهاى است كه از رفت و روب بزمگاه آن عاليجاه اندوخته و هرقطرهء زلالى كه در كام جان متعطشان بوادى سخنورى مىچكاند ، رشحهاى است كه حوالهء از رشحات سحاب افضال آن صاحبكمال گرفته و هرنوالهاى كه حوالهء حوصلهء مرغان نغمهسنج چمن نكتهپرورى مىنمايد ، ذخيرهاى است كه از خوان احسان آن سلطان ملك سخن برداشته . » « 5 » به اين ترتيب مطربى ، علوم متداول آن زمان بهويژه رشتههاى مختلف ادبيات مانند : صرف ، نحو ، معانى بيان ، عروض ، قافيه و شعر را نزد اساتيد فن آموخت و در كنار آن به
--> ( 1 ) . همانجا ، ش 266 . ( 2 ) . تذكرة الشعراء ، ش 145 . ( 3 ) . همانجا ، ش 202 . ( 4 ) . همانجا ، ش 178 . ( 5 ) . همانجا ، ش 26 و 200 ؛ نمونهء ادبيات تاجيك ، ص 151 ؛ تخلصنامه ، 2 / 1458 .