سلطان محمد مطربي سمرقندي

259

تذكرة الشعراء ( فارسي )

[ « 57 » ] بيانى خطايى [ سدهء دهم هجرى / شانزدهم ميلادى ] بيانى خطايى ، در ولايت مذكور ، متولّد شده ، به خوارزم آمده ، كسب فضيلت نموده ، نشوونما يافته ، در ملازمت شاهزاده محمد رحيم سلطان خوارزمى ، مىبوده و مقلّدى را ، نيكو مىكرده ، گفتارش بد نيست و اين مطلع ، از گفتار اوست : مطلع : گفتى كه باز بر سر بيداد و كين شوم * آشوب عقل و فتنهء ارباب دين شوم در تواريخ مذكور است كه مملكت خطاى ، مشتمل است بر شهرهاى بسيار و از آن جمله ، در ميان آن مملكت شهرى است كه آن را به لغت خطايى « خان ز جو خوى فوى » مىگويند و مغولان آن را « جاوفوت » و هندوان « چين » و نزد ما به « خطاى » مشهور است و در شرقى ولايت شهر خطاى ، شهرى ديگر ، هست مايل به طرف جنوب كه ايشان آن را « بنگاس » و هندوان « ماچين » مىگويند و ولايت « ماچين » به حساب نهصد تومان ، در دفتر آمده و گويند ، شهرى بزرگ در آن مملكت است كه قطر آن ، يعنى از بارو تا بارو ، ده فرسنگ است ! و خانه‌هاى آن شهر ، سه بام بر زبر يكديگر دارد و مردم آن شهر ، از غايت بسيارى ، يكديگر را كمتر شناسند . و در جنوبى آن ولايتى ديگر هست كه ايشان آن را « داى ليو » و هندو مغولان « قراجانك » و هندوان « گنده‌هر » و نزد ما به « قندهار » مشهور است و اين ولايت ، در ميان هند و تبت ، افتاده ، در يك نيمهء آن همهء مردم ، سياه‌اند و در يك نيمهء ديگر ، همه سفيد و اين طايفه ، دندان را ، از زر غلاف سازند و به وقت طعام خوردن برگيرند . و اللّه اعلم بالصواب .

--> ( 57 ) . بيانى ختايى ، شاعر تاجيك سدهء دهم هجرى كه بيشتر در خوارزم و در ملازمت شاهزاده محمد رحيم سلطان خوارزمى مىزيسته و در شاعرى شهره بود . نمونه‌هايى از اشعار وى در تذكره‌ها موجود است : دائرة المعارف ادبيات و صنعت تاجيك ، 1 / 228 ؛ دانشنامهء ادب فارسى در آسياى مركزى ، 1 / 212 .