سلطان محمد مطربي سمرقندي

253

تذكرة الشعراء ( فارسي )

روزى در صحبت خان مرحوم مقتول عبد المؤمن خان ، بيتى گفته آورد و فرمود كه : اين بيت مزيّن به صنعت متّصلة المنشارى است و آن بيت اين است : بيت : سسسسه مسس مسسسكست * سسسسهسههسسسست توضيح اين بيت اين است : شب شيشهء مى به پيش مستى بشكست * سستيش به تن به هيبت تن بنشست مخفى نماند كه اين بيت مذكور را ، متّصله دعوى كردن حقّ است ، فامّا در صنعت منشارى گفتن نظر است ، چه « ميم » و « ها » در اين بيت مباين اين معناست و فقير ، اين صنعت را ، از مطيرى كه در مدح شهريار جم اقتدار ، باقى محمد بهادر خان گفته بود ، به طريق موشّح ، ظاهر ساخته و صورت آن بيت متّصله المنشارى اين است : منشارى : سسسسسسسسسب * سسسسسسسسسب اين نوع را ، اگر متّصلة المنشارى گفته شود ، بىمسامحه است . توضيحه : شب شب تن سست نيست بىتب * تن پيش تب‌ست سست شب شب و در اين بيت ، يك نوع « ردّ العجز على الصّدر » هست ببايد دانستن كه ، صنعت متّصله المنشارى ، آن است كه جميع حروف بيت ، در نوشتن به يكديگر ، متصل گردد و صورت دندانهء منشار كه ارّه است ، از او مستفاد شود ، چون بيت مذكور اين كمينه و مؤيد اين قول است ، بيت خواجه سلمان ساوجى كه در قصيدهء مصنوعى كه در مدح خواجه محمد وزير ، انشا كرده ، نموده است ، بدين‌صورت : سست پيش تبش تب تن پست * تبش پشت تن سست شكست توضيحه : سست پيش تبش تب تن پست * تبش پشت تن سست شكست و بيت متّصله آن است كه جميع اجزاى بيت صورت اتّصال پذيرد و ليكن ، هيئت منشار ، به حصول نپيوندد و چنانچه صاحب كتاب حدايق الحقايق ، مثال نموده است ، بدين