[ « 19 » ] [ اخسى اخسيكتى ] [ سدهء دهم هجرى / شانزدهم ميلادى ] اخسى ، تخلّص شريف جناب هدايت‌مآب ، مولانا پايندهء آخوند است . تولد ايشان در ولايت اخسيكت بوده ، در سمرقند و تاشكند ، تحصيل علوم نموده ، مفسّر و محدث گرديده‌اند ؛ آخرالامر جاذبهء صحبت درويشان ، ايشان را ، به قبّة الاسلام بلخ آورده ، به شرف مبايعت « 1 » و متابعت حضرت مولانا خرد اخسيكتى ، مشرف گشته‌اند و مدتى طريق رياضت را پيموده ، به درجهء ارشاد رسيده‌اند و بعد از ارتحال مولانا خرد ، به فاخرهء بخارا آمده خلق را هدايت مىنمودند و ايشان را در آن ولايت مريدان وافى الاخلاص كافى الاختصاص بسيارند و مرجع اليه اكابر و افاضل گرديده ، رجوع خلايق به عتبهء عليّهء ايشان لايتناهى بود و ايشان را در درون شهر خانقاهى است كه چشم روزگار ، بدان وسعت خانقاه كم ديده صبح و شام مملو از صلحا و علما و زهّاد و عبّاد است و حضرت خاقان سليمان مكان ، باقى محمد بهادر خان ، به جهت ملازمان مولوى در بيرون شهر قريب به پل على سليمان ، خانقاهى به اتمام رسانيده‌اند كه معلوم نيست كه ديدهء مهر و ماه چنان خانقاه در ربع مسكون ديده باشد . گويا ياد از مضمون كريمهء : وَ مَنْ دَخَلَهُ كانَ آمِناً « 2 » مىدهد . فقير قصيده‌اى در مدح آن خانقاه گفته ، به ملازمت شريف ايشان رفته ، مستسعد

--> ( 19 ) . مولانا پايندهء آخوند متخلص به « اخسى » شاعر عارف تاجيك ، از تاريخ تولد ، زندگى و درگذشت وى اطلاع چندانى در دست نيست ، جز اينكه نوشته‌اند وى در اخسيكت ( كرسى قديم فرغانه ) چشم به جهان گشود و مقدمات علوم را در سمرقند و تاشكند آموخت ، سپس رهسپار بلخ شد و از آنجا همراه مولانا خواجه خرد اخسيكتى به بخارا رفت و در آن ديار خانقاهى ساخت و به ارشاد و راهنمايى مردم ، پرداخت . از او غزليات ، قصايد و ابياتى پراكنده با مضامين عرفانى ، به جاى مانده است : دائرة المعارف ادبيات و صنعت تاجيك ، 1 / 203 ؛ دانشنامهء ادب فارسى در آسياى مركزى ، 1 / 58 ؛ عرفات العاشقين ، ص 153 . ( 1 ) . در نسخهء استنساخ شده : ( مبانعت ) . ( 2 ) . سورهء آل عمران ( 3 ) ، 97 .