آراء و عقايد خود و مسائل مختلفه تصوف با يكديگر نظر مشترك نداشتند لذا در اثر اختلاف ذوق و سليقه پيشوايان و اختلاف مشرب پيران و مشايخ بزرگ در سير و سلوك ، به ناچار صوفيه بر فرقه‌ها و سلسله‌هاى متعددى با عقايد و آراى مختلفه تقسيم شدند ، هر فرقه و سلسله‌اى تحت سرپرستى و راهنمايى پير و مرشدى درآمد كه بر مريدان و پيروان خويش تسلط كامل داشت و مريدان ملزم بودند كه از اوامر و دستورهاى مرشدان و پيران خود اطاعت و پيروى نمايند و نظامات را از هر جهت رعايت كنند . به‌طورىكه تا قرن پنجم هجرى خصوصيات و مميزات فرقه‌ها و دسته‌ها معلوم و مشخص گشت ، از افراطيون معتقد به وحدت وجود كه صاحبان حريت ضمير و آزادى انديشه بودند و بىپروا بانگ انا الحق مىزدند و سر مىباختند و ليس فى جبتى سوى الله ، مىگفتند و تكفير مىشدند ، گرفته تا سنت‌پرستان متعصب تنگ‌نظر چون خواجه عبد الله انصارى كه چون فقيهان سخت‌گير چوب امر بمعروف و نهى از منكر را بر فرق عارف و عامى فرود مىآوردند و جان صاحب‌دلان و عارفان روشن‌دل را مىخستند ، همه آنها صوفى بودند و در ميان اين دو فرقه افراطى ، دسته‌ها و سلسله‌هاى معتدل نيز وجود داشتند كه هريك از آن فرقه‌ها با مشربهاى خاص خود جوياى حق و حقيقت . 3 - سلسله‌هاى مختلف صوفيه : شيخ ابو الحسن على بن عثمان بن على الجلابى الهجويرى غزنوى در كتاب معروف خود بنام كشف المحجوب كه در قرن پنجم تأليف كرده ، فرقه‌هاى صوفيه را به دوازده گروه تقسيم كرده كه بزعم او ، ده گروه مقبول‌اند و دو گروه مردود ، و مىگويد : فرقه‌هاى