ياقوت الحموي ( مترجم : آيتى )
15
معجم الأدباء ( فارسي )
من هم به قصور خود معترفم كه هرگز به نهايت امر نرسيدهام ، ولى از آنكه در كار من مىنگرد مىخواهم كه از آن گروه نباشد كه هنرها را زير بغل پنهان مىكنند و عيبها را بر كف دست مىنهند ، بلكه به عين انصاف بنگرد كه هر كه در پى يافتن عيبى باشد و بكوشد سرانجام آن را خواهد يافت و آنكه عيبهاى ياران خويش به عين رضا بنگرد آنها را نبيند . پس خداوند بيامرزد كسى را كه بر هواى نفس خود غالب آيد و از عدل و انصاف پيروى كند و عذر خطاهاى مرا بنهد زيرا كمال جز براى ذات پروردگار ذو الجلال محال است . و نسيان را در هر انسانى راهى است و آنكه عذر من نپذيرد بداند كه اگر در اندك جاهايى خطا كردهام در بسيارى جايها هم بر جادهء صواب رفتهام . مىدانم كه برخى از پيشوايان پيشين ما نيز از وصمت زلّت و خطا مصون نبودهاند . اگر آنان چنين بودهاند ، ما با وجود قصور و تقصيرى كه به سبب دل مشغولى و گرفتارى در امر معاش و ديگر امور دنيوى با آنها دست به گريبانيم چگونه از آن بر كنار توانيم بود . من تأليف اين كتاب را فقط به خواست دل خود بر عهده گرفتهام ، نه از سلطانى صلهاى گرفتهام و نه از وزيرى طمع مالى داشتهام و آنچه مىخواهم اين است كه هر كه در آن مىنگرد مرا دعا گويد و از خداوند براى من رحمت طلبد و اين كارى است كه انجام دادنش نه براى او دشوار است و نه او را زيانى مىرساند ولى چه بسا دعاى خير آنان مرا سود بخشد و رستگارى مرا سبب شود . چون كتاب من صورت تأليف پذيرفت برخى آن را بسى ستودند و خواستند كه از آن نسخه بردارند و من سر برمىتافتم كه به منزلهء جان و چشم و دل من بود ، هر چند از اينكه خواست آنان را برنمىآوردم از خود ناخشنود بودم ولى چه بايدم كرد اگر نگويم امساك و بخل خصلت و طبيعت من است ، به راستى در تحصيل و تكميل مطالب رنج و مشقت فراوان برده بودم و خدا داند كه براى گرد آوردن فوايدى كه در آن نهادهام چه مايه بر درگاه اين و آن ايستادهام . پس عجب نيست اگر آن را به دست خواهندگانش نسپارم يا از دوستدارانش در پرده نگهدارم . و همواره خود را بر اين اخلاق شنيع سرزنش مىكردم تا آنگاه كه كتاب محمد بن عبد الملك تاريخى در اخبار نحويان به دستم افتاد . او در ديباچه گفته بود كه « از تأليف اين كتاب قصد لهو و بازى نداشتهام و نمىخواهم آن را به كسى ببخشم يا آن را نشر دهم و جز به ابو الحسين محمد بن عبد الرحمن