صاعد الأندلسي
92
التعريف بطبقات الأمم
خويش تلخيص كرده باشد والبتة فقط در سه مورد با ذكر نام بدين مطلب تصريح كرده است . ب - جوامع أخبار الأمم من العرب والعجم قاضى صاعد بهطور عمده ، بخصوص در زمينههاى تاريخ ، جغرافيا ، طبقهبندى أقوام وملّتها از همين كتاب خود مطالب بسيار مهمّى را به صورت موجز در التعريف بطبقات الأمم آورده ؛ ولى مجموعا بيش از دوبار به نام آن تصريح نكرده است . ج - مقالات أهل الملل والنحل با اينكه قاضى صاعد در التعريف بطبقات الأمم از اين كتاب فقط يكبار نام برده ، امّا چنين بهنظر مىرسد كه مباحث مربوط به أديان أقوام وملّتها را در حقيقت در اينجا ، از همين كتاب تلخيص كرده است . بعد از اين آثار شخصي ، در ميان منابع قاضى صاعد مهمّترين مأخذ أو ، بر استناد به مشاهدات وتأمّلات شخصي ، در خلال سفرها وروابط اجتماعي وفرهنگى خود وى استوار مىباشد ، وبعد از آن نوبت به يادداشتهاى بزرگان وگزارشهاى شفاهى خود اعلام معاصرش ويا شاگردان وخويشاوندانشان دربارهء ايشان مىرسد كه مخصوصا مجموع اين استنادهاى قاضى صاعد ، به علّت اينكه گزارش آنها منحصر به دانستنيهاى شخصي خود وى مىباشد ، بسيار مهمّ هستند واز ارزش ويژهاى برخوردارند . اين گزارشهاى در حقيقت اسناد علمي وفرهنگى هزار سال پيش اندلس يا اسپانياى اسلامى به شمار مىروند كه فيلسوف نقّاد ودانشمند تيزهوشى با باريكبينى كامل خود دربارهء معاصران ويا در باب أوضاع وأحوال عصر خويش به ثبت وضبط آنها پرداخته وبدين لحاظ از اهميّت واعتبار ويژهاى برخوردار مىباشند . همچنين قاضى صاعد از قرآن مجيد وحديثهاى نبوي ( ص ) در كتاب خويش استفاده كرده است وبعد از اينها از آثار مؤلّفان بزرگ نسل يا نسلهاى پيش از خود ، به دو صورت مستقيم وغيرمستقيم ويا به صورت صريح يا اشارى ويا تلويحى بسيار بهره