از دو موردى كه خود قاضى صاعد در باب جوامع أخبار الأمم من العرب والعجم سخن گفته ونيز از اين مطالبى كه ابن حيّان مورّخ بزرگ معاصر أو ، از آن كتاب ، نقل كرده است ، درمىيابيم كه كتابي بسيار مفصّل ودقيق در تاريخ ملّتها وأقوام بشرى ودر بيان تفصيلي وشرح جزئيات جغرافيايى سرزمينهاى ايشان بوده است كه در آن هم بر مشاهدات شخصي وهم بر نقل آراى گوناگون مورّخان ديگر تكيه مىكرده است . سبك بيان قاضى صاعد نيز در آن كتاب ، سبكى علمي بوده كه از سطح أدبي پخته وبالايى بهره داشته است . علاوة براين سه مورد ، دو مورد ديگر نيز وجود دارد كه در آنها هم به نقل مطلب از قاضى صاعد پرداخته‌اند وقطعي به‌نظر مىآيد كه موضوعهاى نقل شده ، ازهمين كتاب گرفته شده‌اند . اين دو مورد أخير ، در يك متن جغرافيايى تأليف يافته در ربع نخست سدهء هشتم نقل گرديده‌اند ؛ موسوم به : نخبة الدهر في عجائب البرّ والبحر كه آن را شمس الدين أبو عبد اللّه محمّد بن أبي طالب أنصارى دمشقي ، معروف به : « شيخ الربوة » و « شيخ حطّين » ( 654 - 727 ق / 1256 - 1327 م ) تأليف كرده است . اين شخص عالمي صوفىمنش بوده كه در أنواع مختلف علوم نيز دست داشته است . أو در دمشق متولّد شده ودر « ربوه » از نواحي همان جا ، مقام پيرى واستادى يافته ودر صفد از توابع فلسطين درگذشته وآثار متعددّى ، از جمله : تصنيف في أصول الدين ؛ السياسة في علم الفراسة ؛ نهاية الكياسة ونخبة الدهر في عجائب البرّ والبحر ، تأليف كرده است . « 1 » كتاب نخبة الدهر نخستين بار در پترزبورگ به سال 1866 م به كوشش مهرن « 2 » وبار دوم نيز در لايپزيك به سال 1923 م چاپ شده است . « 3 »

--> ( 1 ) . براي شرح حال وى ، نك : ابن حجر ، الدرر الكامنة ، 3 / 458 ، 459 ؛ حاجى خليفه ، كشف الظنون ، 365 ، 366 ، 1011 ، 1936 ؛ بغدادي ، إسماعيل ، إيضاح ، 2 / 692 ؛ كحّاله ، 3 / 362 ؛ زركلى ، 7 / 40 ؛ كردعلى ، كنوز الأجداد ، 350 ، 359 . ( 2 ) . . nerheM . F . A ( 3 ) . الفضلى ، 15 .