. . . اين تحقيقات ، بسيارى از أهل ذوق را بر آن داشت تا دستگاههايى بسازند ، تا به وسيلهء آنها به رصدگرى ومراقبت أوضاع اختران بپردازند . ايشان هر ابزار لازمى را براي رصدگرى مىساختند وخود آنها را نصب وراه‌اندازى وتنظيم مىكردند ؛ تا به وسيلهء آن ابزارها ودستگاهها ، هم مكان سيّاره‌ها واختران وهم وضعيت آنها را در هر لحظهء مفروض ، به تصوير بكشانند وهمچنين سرعتشان را در هر لحظه از زمان تعيين كنند وهمچنين طول سال خورشيدى وماههاى قمري ونيز تعديلها وتقابلها را همراه با زمانهاى خسوف وكسوف و . . . بررسى ومعيّن كنند . . . . برپا ساختن دستگاهها به وسيلهء إبراهيم الزرقالى به نتيجة رسيد وتحقيقات وبررسيهاى ايشان بدون وقفه ، چندين سال به طول انجاميد ؛ تا اينكه براي آنان در اين دانش نجوم اسرار وأصول وقواعدى روشن گرديد واز قانونهايى اطّلاع يافتند كه گذشتگان ، هيچ از آنها خبر نداشتند . ايشان براي تعيين موقعيت هركدام از اجرام وتشخيص اندازهء حركت حقيقي ومتوسّط آنها وهمچنين براي بررسى زمانهاى كسوفها وخسوفها وتقابلها ، اصلى را اكتشاف كردند كه در تنظيم ودسته‌بندى زيجها نيز مورد استفاده قرار گرفت واز آن وقت به بعد تا به حال ، همهء اشخاص ، در هر زمان مسير سيّارات را براساس همان أصل كه به عنوان : « أصل ابن صاعد والزرقالى » معروف است محاسبه مىكنند . « 1 » قاضى صاعد خود ، در التعريف بطبقات الأمم شرح حال زرقالى را ذكر كرده است واز طرز سخن أو بوى اين همكاريهاى ذكر شده ، استشمام مىشود . وى در اين باب گفته است : . . . ودر اين روزگار ما ، اشخاصى از جوانان هستند كه با جستن فلسفه تشخّص مىيابند ودارندگان فهمهاى درست وهمّتهاى بلندى هستند وبخشي فراوان از فلسفه را فرا

--> ( 1 ) . پلسنر ، همان جا .