فصل اوّل در معنى واشتقاق ايندو اسم دو اسم رحمان ورحيم كه مشتقّ از رحمتند ، بر وزن ندمان ونديم وفعلان وفعيل بوده ورحمت صفتي است ذاتي وبمعناى مهربانى ورقّت وانعطاف الهى آمده ، وتوصيف اللّه بصفت رحمت از قبيل اطلاق سبب بر مسبّب ميباشد ؛ ورحمان را اسم خاصّ ورحيم را اسم عامّ دانسته‌اند ؛ كه بمعنى ثبات وبقاء بوده وبدين دليل ميتوان رحيم را صفت انسان ذو الرّحمه آورد ؛ در صورتيكه رحمان خاصّ حضرت حقتعالى است ، وبمعنى مبالغه وتأكيد وكثرت در رحمت بكار رفته ومانند عطشان يا دارندهء عطش بسيار ميباشد ؛ ولذا گفته‌اند : « الرّحمن ، الّذى وسعت رحمته كلّ شيئى » « 1 » واگرچه برخى از أهل علم الرّحيم را بمعنى الرّاحم دانسته‌اند ؛ ليكن راحم صفت رحم در مورد يا مواردى معيّن بوده ودائمي نميباشد وغير از رحيم است كه در همهء موارد شمول داشته واگرچه صيغهء مبالغه نيست ، ليكن صفت مشبّه ميباشد واز عموميّتى أصيل بيش از اسم فاعل برخوردار است . بعضي از علماء نحو رحمن را عبرى دانند ونه عربى ، وبا خاء بوده كه در عربى تبديل بحاء گرديده است ، وبهمين لحاظ قريش در جاهليّت ، اسم رحمن را نمىشناختند واز فحواى قرآني : قالُوا وَمَا الرَّحْمنُ واز مفادّ « يَكْفُرُونَ بِالرَّحْمنِ » همين نظريّه حاصل است ؛ وبدين دليل در تورات هم استعمال شده وأهل كتاب نيز آنرا

--> ( 1 ) - اشتقاق أسماء اللّه ، تأليف عبد الرّحمن بن إسحاق الزّجاجى ، تحقيق دكتر عبد الحسين المبارك ؛ مطبعة النّعمان ، النّجف الأشرف ، 1394 هجرى .