غلامحسين رضانژاد
613
تمهيد المبانى يا تفسير كبير بر سوره سبع المثانى
« كيفيّت تعلّق رحمت به أعيان ثابته وموجودات عيني » هويّت غيبى الهى با تعيّن در أحديّت يا فيض أقدس ، مبدء ظهور أسماء وصفات أو بوده وظهور أسماء اللّه در مظاهر مناسب با مقتضاى خود ، موجب پديد آمدن كلّ موجودات عوالم أمرى وخلقي است ؛ ودر واقع فيض أقدس بوجودات علمي يا أعيان ثابته مىانجامد وأعيان ثابته با جميع مقتضى ولوازم خود ، بفيض مقدّس وباوجود منبسط سارى در ماهيّات أشياء ، بموجودات عيني وخارجي محقّق ميگردند ؛ امّا رحمت در مرتبهء أحديّت يا فيض أقدس الهى از صفات ديگر متمايز نبوده ودو اسم رحمان ورحيم بعموم وخصوص خود از أسماء ديگر حقّ مشخّص وممتاز نخواهند بود ، مگر در مرتبهء واحديّت يا فيض مقدّس ؛ وچون هر اسمى در مرتبهء تعيّن خاصّ خود ، مستدعى مظهرى مناسب با حقيقت ظهورى خويش ميباشد ؛ بنابراين ، هر موجود ومظهرى در عالم طبع ، نمايانگر ومرحوم برحمت رحماني اطلاقى است كه : اوّلا بلحاظ موجوديت از عدم بوجود آيد ، ثانيا بنابر تحقّق أوصاف وآثاري در خارج ، برحمت رحيمى مرحوم گرديده وبالمآل هرجا ودر هرچيزى كه هويّت الهى باشد ، رحمت رحماني هم شامل آن بوده وناگزير در همهء ذوات أشياء وحقايق سرايت دارد ؛ وبعبارت ديگر : رحمت مزبور ، قيّوم جميع ذوات أشياء وحقايق ولوازم وصفات وآثار وافعال آنهاست ، وموجودات از جزء وكلّ وجزئي وكلّى ، متقوّم بشيئيّت وجودي نخواهند بود ؛ مگر برحمت واسعهء الهى واين أحاطت وشمول ؛ شامل حضرت ذات حقتعالى نيز ميگردد ؛ زيرا معطى شيئى فاقد آن نيست ، وكريمهء : « كَتَبَ عَلى نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ » مؤيّد اين حقيقت است وگرنه أسماء وصفات وى در مرتبهء فيض مقدّس يا واحديّت ظاهر نشده وهمچنان در مرتبهء أحديت يا فيض أقدس مندمج بودند ولذا مكانت ومنزلت رحمت در جايگاهى بس فرازمند ورفيع قرار داشته ودر نتيجة هرچيزى را كه رحمت ياد شده دريافت وآنرا فراگرفت ، بسعادت حقيقي نائل آمد وهمين شمول رحمت امتنانى وسريانى است كه أشياء از عدم بوجود آمده وبشرف موجوديّت وسعادت ميرسند ؛ ورحمت مطلقه در حقيقت عين وجود أشياء امرى وخلقي بوده وبالمآل هر موجودى مرحوم برحمت واسعهء الهى است وبقول عارف وارف ، ميرزا محمّد رضا قمشهاى ، عليه الرّحمة والرّضوان :