غلامحسين رضانژاد
15
تمهيد المبانى يا تفسير كبير بر سوره سبع المثانى
زيرا در نهايت از محكمات قرآني بمنظور ومراد حقيقي حضرت حقّ نائل ميگردد ، ودر متشابهات ، با دستيابى بمبانى وأصول وقواعد ومستندات موجّه ومعقول وبرهاني ، ميتواند به بسيارى از حقايق مندرج در آيات متشابهه دسترسى يافته وتا درجات ومراتبى بلند از مفاهيم ومعاني منظور كلام اللّه آگاه گردد ، اگرچه بأصل حقيقت اينگونه از آيات ، هيچكس بجز حضرت حقتعالى عالم نيست . پس از رسول معظّم اسلام ( ص ) وأمير المؤمنين على وخاندان رسالت - عليهم السّلام - نخستين كسيكه مبادرت بعلم تفسير كرد ، حبر الأمّه عبد اللّه بن عبّاس « 1 » وپس از أو عبد اللّه بن مسعود ميباشد كه أو را ثاني ابن عبّاس در كثرت روايت شناختهاند ، وابىّ بن كعب نيز يكى از چهار تنى است كه بجمعآورى آيات قرآني پرداختند ؛ وپس از صحابه ، يكى از تابعين موسوم علي بن أبي طلحه وپس از أو قيس بن مسلم كوفي وعكرمة وطاووس بن كيسان يماني است كه برخى أو را اعلم النّاس في التّفسير شناسند ؛ ويكى ديگر از مفسّران ؛ جابر بن يزيد جعفى ومحمّد بن سائب الكلبي وحسن بصرى ومالك بن انس وعامر الشّعبى وجمعى ديگر از مشاهير اين علم در شمارند ، كه بهمين تعداد بسنده ميشود . امّا نخستين كتابي كه در تفسير پرداخته وتحرير شد ، از سعيد بن جبير متوفّاى سال 64 هجرى ميباشد كه أو را اعلم مردمان در تفسير شناختهاند ؛ سپس أبو محمّد إسماعيل بن عبد الرّحمن كوفي قرشي معروف به سدى متوفّاى سال 127 هجرى است وبالأخره پس از أو نيز كساني مانند أبو حمزهء ثمالى دوست ويار امام علي بن الحسين ، ونيز مصاحب امام جعفر بن محمّد صادق ( ع ) موسوم به أبو بصير اسدى است كه داراى تفسيري نامبردار وبا اهميّت بودهاند ، ويكى از مفسّران بزرگ محمّد بن عمر الواقدي متوفّاى سال 207 هجرى است كه كتاب الرغيب في علوم القرآن را نوشت ؛ ولى در قرن سوّم هجرى محمّد بن جرير طبري صاحب تفسير كبير را بايد بزرگترين مفسّر از غيرمعصوم وبرخى از صحابه شناخت ونيز يكى از ياران امام أبى محمّد حسن عسكرى عليهما السّلام ، موسوم به محمّد بن خالد برقى ، كه ابن شهرآشوب از أو در كتاب معالم العلماء نقل كرده ، وبالأخره علىّ بن إبراهيم قمى وابن ماجة ، محمّد بن يزيد قزوينى ، محدّث مشهور هم از
--> ( 1 ) - مقدّمه تفسير مجمع البيان ، از علّامه ذوفنون مرحوم أستاذ آية اللّه شيخ أبو الحسن شعرانى ، كتابفروشى اسلاميّه .