الشيخ الصدوق ( مترجم : مسترحمي )
21
علل الشرايع ( فارسي )
باب هفتم علت آنكه پيغمبران و ائمه ( ع ) افضلند از تمام ملائكه 1 - حديث كرد ما را . . . از حضرت رضا از آباء كرامش از حضرت امير - المؤمنين عليه السّلام از رسول خدا صلى الله عليه و آله كه ميفرمود : خلق نفرموده خداوند كسى را افضل و گرامىتر از من ، على عليه السّلام عرضكرد : يا رسول الله شما افضل هستيد يا جبرئيل . فرمود : يا على پروردگار فضيلت داده انبياء و مرسلين خود را بر ملائكه مقربين ، و فضيلت داده مرا بر تمامى ايشان و فضيلت بعد از من براى تو و سپس براى أئمه بعد از تو است ، و ملائكه خادم ما و خادم دوستان ما هستند . يا على ملائكهء حمله عرش و ملائكه اطراف آن حمد و ستايش مينمايند خداوند را و طلب مغفرت ميكنند براى كسانى كه ايمان آوردهاند ( و بياورند ) بولايت ما ( كه ما را ولى و حجت خدا ميدانند ) . يا على : اگر ما نبوديم خداى تعالى خلق نميفرمود آدم و حوا ( و أولاد آنها ) و بهشت و جهنم و آسمان و زمين را ( با آنچه كه در آنها است ) و چگونه ما افضل نباشيم از ملائكه و حال آنكه سبقت و پيشى گرفتيم بر ملائكه در خداشناسى و تسبيح و تهليل و تقديس خداوند . و علت سبقت ما اين شد كه : اولين چيزى كه خدا خلق كرد ارواح ما بود « 1 »
--> « 1 » از اين روايت معلوم مىشود كه اول ما خلق اللَّه نور وجود مقدس حضرت نبوى و أئمه عليهم السّلام است و افضليت آن حضرت بر تمام پيغمبران با دلايل عقلى و نقلى ثابت گرديده و بر محقق و متتبع مخفى نيست ، و در بعضى از اخبار است كه اول ما خلق اللَّه لوح و در بعضى قلم و در بعضى عرش و در بعضى روح رسول خدا و در بعضى نور و در بعضى عقل و در بعضى هوا و در بعضى آب و در بعضى مشيت ، و آنچه كه بخاطر من ميرسد اينست كه مجموع اين روايات را مىشود چنين توجيه كرد كه : هر يك از اينها نسبت به چيز ديگر اول ما خلق اللَّه هستند ، مثلا نسبت بكليه عوالم وجود از اول تا آخر نور وجود مقدس رسول خدا صلى اللَّه عليه و آله و سلم است در حالى كه انوار ائمه توأم با نور آن حضرت بوده ، و نسبت به آن كسانى كه وحى بايشان مىشود از قبيل ملائكه و بعضى از مخلوقات ديگر مانند زنبور عسل و غيره لوحست ، و نسبت به كسانى كه از طرف خداوند وحى را ميرسانند از قبيل جبرئيل و ملائكه ديگر قلم است ، و نسبت بعالم علوى عرش ، و نسبت بعالم سفلى و عناصر آب و تأييد مىكند اين مطلب را روايت ششم باب 77 همين كتاب و نسبت بمجردات و روحانيين عقل چنان كه بيايد در حديث 10 باب 96 ، و نسبت بأجسام لطيفه كه حاجب نباشند هوا ، و نسبت بكليه افعال الهى پس از خلقت نور وجود مقدس خاتم الأنبياء مشيت ، و حضرت صادق عليه السّلام فرموده : خلق اللَّه المشية بنفسها ثم خلق الاشياء بالمشية ، خداوند مشيت را خلق فرمود و تمامى اشياء را بمشيت آفريد