الشيخ الصدوق ( مترجم : مسترحمي )

111

علل الشرايع ( فارسي )

بدشمنان من ، و اين از لطف و حسن نظر منست باولياء خودم ، و استدراج « 1 » و امتحان منست نسبت بدشمنانم . بعزت خودم قسم نازل كنم و فرو فرستم بر تو بلا را ، و تو و فرزندان تو را در معرض مصيبت و عقوبت قرار دهم ، بايد مهيا و آمادهء بلاى من شويد و راضى باشيد به قضا و مقدرات من و صبر كنيد در مصائب . ابو حمزه گويد عرضكرد : فدايت شوم در چه وقت حضرت يوسف آن خواب را ديد « 2 »

--> « 1 » استدراج آنست كه خداى تعالى بندهء گناهكار را مدتى در گناهكارى أمان دهد و از اسباب دنيوى برخوردار و از نعمتهاى پى در پى اين جهان بمرور كامروايش گرداند بطورى كه گمان لطف برده و مغرور شود و غافل و هواپرست گردد ، ليكن بواسطهء گناهانش تحت فشارش خواهد انداخت و به عذاب و هلاكت دنيوى و اخروى گرفتارش سازد تدريجا . چنان كه ميفرمايد : * ( سَنَسْتَدْرِجُهُمْ مِنْ حَيْثُ لا يَعْلَمُونَ ) * . « 2 » خواب ديدن يكى از آيات بزرگ الهى است كه خداوند براى كشف حقايق گذشته و آينده به بشر عنايت فرموده ، و تمام خوابها بر سه قسم است . چنان كه رسول خدا صلى اللَّه عليه و آله فرموده : الرؤيا على ثلثة ، بشرى من اللَّه تعالى و تحزين من الشيطان ، و الذى يحدث به الانسان لنفسه فيراه في منامه ، بشارت و فيض است از طرف خداوند « طبق آيه شريفه : * ( لَهُمُ الْبُشْرى فِي الْحَياةِ الدُّنْيا ) * و اين را رؤياى صادقه مينامند كه بسبب اتصال روح بعالم ملكوت و ارتباط بما وراء طبيعت ديده مىشود . و همين خوابست كه رسول خدا صلى اللَّه عليه و آله و سلم فرموده : يك جزو از چهل و شش جزو نبوتست ، يعنى الهام و وحى بوسيله خواب ديدن بر انبياء ميشد و بر آنها حجت قطعى بوده و بدون درنگ به آنچه ميديدند عمل ميكردند مانند حضرت ابراهيم كه دستور قربانى نمودن حضرت اسماعيل را در خواب ديد بلادرنگ براى انجام آن اقدام فرمود . و در ( 8 - 90 ) كافى از حضرت رضا عليه السّلام نقل مينمايد كه حضرت رسول صلى اللَّه عليه و آله هر روز صبح از صحابه خود مىپرسيد كسى خواب نديده و ديگر حزن و وسوسه است از ناحيه شيطان از مجراى غذا و براى همين است كه اگر حرارت بر انسان مستولى شد آتش و اگر برودت و سردى غالب شد آب مىبيند . و ديگر آنچه كه در خاطر انسان نهفته شده است و در فكر آن بوده و سرايت بحسّ مشترك مىكند و بواسطه قوهء مخيله انسان آن را مشاهده مينمايد و اين گونه خواب را اضغاث و احلام گويند . و بعضى از افراد هستند و بوده‌اند كه ميگويند خواب ديدن در اثر خاطرات گمشده و سركوفته شده و تمايلات واپس زده شده و خواهشهاى عملى نشده است و كشف آينده و گذشته را نمىنمايد با اينكه از تجربيات و تحقيقات علمى بطلان اين عقيده ثابت گرديده و جاى شك و ترديد براى كسى باقى نماند و هر كس را بنگريم در مدت زندگى خود اگر چه يك مرتبه هم كه شده خوابى ديده كه در اثر هيچ يك از اينها نبوده . و علت اينكه بعضى از خوابها راست و بعضى دروغست آنست كه حضرت صادق عليه السّلام بمفضل فرمود : اگر همهء خوابها راست ميبود تمام مردم پيغمبر بودند چون تمام خوابهاى پيغمبران راست بوده و امتيازى بين پيغمبران و مردم نبود . و اگر همهء خوابها دروغ ميبود نفعى در آنها نبود ، پس چنين مقرر فرموده كه گاهى راست باشد و مردم منتفع گردند و دفع ضرر از خود بنمايند و گاه دروغ كه اعتماد بر آن ننمايند بنا بمصلحتى كه در آن نهفته و پنهانست . و خوابهائى كه در آخر شب و يا پيش از ظهر ديده شود تأثير بسزائى دارد .