الشيخ الصدوق ( مترجم : تهراني )
307
علل الشرايع ( فارسي )
و : خضوع و خشوع و خاكسار شدن در گرما و سرما . ز : در امان و خائف بودن در حالى كه طول انجام عمل در رنج و مشقّت قرار بگيرد . ح : رسيدن منافع به جميع خلائق و حصول رغبت به حضرت حق سبحانه و تعالى . ط : زوال قساوت قلب و بر طرف شدن خساست و دنائت از نفس . ى : زوال نسيان و بر طرف شدن قطع اميد و رجاء . ك : تجديد حقوق . ل : بازداشتن نفوس از فساد . م : منتفع شدن و بهره بردن كسانى كه در مشرق و مغرب ، در خشكى و يا در دريا هستند اعمّ از آنكه به زيارت حجّ آمده يا نيامده باشند ، تاجر بوده يا غير تاجر باشند ، بايع بوده يا مشترى باشند كاسب بوده يا مسكين باشند . ن : بر آمدن حاجات و نيازمنديهاى اهل اكناف و اطراف و كسانى كه مىتوانند در اطراف اجتماع كرده تا شاهد منافع خود باشند . و علَّت اين كه حجّ تنها يك بار واجب است نه بيشتر آن است كه حق تعالى فرائض را بر طبق نيرو و قوّت ضعيفترين مردمان وضع و جعل فرموده و از جمله اين فرائض حجّ است كه مقتضاى نيروى اضعف مردمان انجام آن در طول عمر براى يك بار مىباشد لذا خداوند منّان آن را يك بار فقط واجب قرار داده منتهى آنان كه قدرت دارند مىتوانند به مقدار طاقت و قدرتشان بر اتيان آن مبادرت ورزند . محمّد بن على كه مؤلَّف اين كتاب است مىگويد : حديث مذكور به همين نحو كه نقل شد روايت گرديده ولى آنچه من بر آن اعتماد داشته و فتوى مىدهم آن است كه بر اهل استطاعت و قدرت انجام حجّ در هر سال واجب مىباشد و مدرك و شاهد من بر اين فتوى سه حديث ذيل مىباشد . الف : محمّد بن الحسن رحمة الله عليه از محمّد بن الحسن الصفّار ، از يعقوب بن يزيد ، از ابن ابى عمير از ابى جرير قمى از حضرت ابى عبد الله عليه السّلام نقل كرده كه آن جناب فرمودند : بر اهل استطاعت و قدرت در هر سال انجام حجّ فرض و واجب است . ب : احمد بن محمّد ، از پدرش ، از محمّد بن احمد ، از سندى بن ربيع ، از محمّد بن قاسم از اسد بن يحيى ، از شيخ بزرگى از اصحاب نقل كرده كه وى گفت :