3 - عقل مقدم بر حس ، وادراك معاني كليه مقدّم بر ادراك جزئيات است . 4 - راه حصول علم ، مشاهدهء مثل است . يعنى هيچ‌يك از ادراكاتى كه براي انسان در اين جهان به دست مىآيد ، ادراك جديد نيست ، بلكه تذكر ويادآورى عهد سابق است . أصول فلسفه وروش رئاليسم ، مرتضى مطهرى ، 2 / 12 ونيز نهاية الحكمة ، علّامه طباطبائى ، 263 . قطب الدين شيرازي ( م . 710 ) نيز به تبع أفلاطون ، قدمت نفس را پذيرفته است ، ليكن فيلسوف شهير ملا صدراى شيرازي ، انتساب قول به قديم بودن نفس ، بما هو نفس ، را به أفلاطون ، نسبتي دروغين وساختگى دانسته وبيان مىدارد كه چگونه ممكن است ، كسى كه قائل به حدوث اين عالم وتجدّد طبيعت وسيلان همهء أجسام ونابودى وزوال آنها باشد ، نفس را قديم بشمارد . الاسفار الأربعة ، 8 / 374 - 372 * * * ( 9 ) بحث حدوث وقدم عالم ، حدوث وقدم نفس ، حدوث وقدم كلام الهى ، از جمله مباحث جدلى است كه در ميان متكلّمين وفلاسفه قديم مطرح بوده است . جمهور فلاسفهء متقدّم ، معتقد بودند كه عالم قديم است وپيوسته با خداوند موجود بوده ، معلول ومساوق أو مىباشد ، بدون هيچ تأخّر زماني . همان‌طور كه هر معلولي همرا علت خويش است ، همچون همراهى نور با خورشيد . امّا تقدّم بارىتعالى به مثابهء تقدم علت بر معلوم ، تقدّمى در ذات ورتبه است ، نه در زمان . غزالى معتقد است در ميان فلاسفه ، تنها أفلاطون ، عالم را مكوّن ومحدث مىدانسته وجالينوس نيز در آخر عمر خود در كتابي موسوم به ما يعتقده جالينوس رأيا در اين مسأله توقف كرده ومىگويد : ، نمىدانم عالم قديم است يا حادث ؟ تهافت الفلاسفة ، 88 . دهريون ودر رأس آنها ذيمقراطيس نيز معتقد به قديم بودن مادة هستند . ابن سينا در فن نخست شفاء فصل سيزدهم مقالهء اوّل قول ذيمقراطيس وپيروان أو را ذكر مىكند . * * * ( 10 ) أحاديث متعددى مبنى بر تقدّم أرواح بر أجساد در كتب حديثي شيعه وعامه وجود دارد كه در متن وألفاظ متفاوتند . اينك به چند نمونه اشاره مىكنيم : 1 - أحمد بن الهيثم عن ابن زكريّا القطّان عن ابن حبيب عن ابن بهلول عن أبيه ، عن محمّد بن سنان ، عن المفضّل بن عمر قال قال : أبو عبد اللّه عليه السّلام : انّ اللّه تبارك وتعالى خلق الأرواح قبل