السيد حيدر الآملي

154

تفسير المحيط الأعظم والبحر الخضم في تأويل كتاب الله العزيز المحكم

أنبياء إلهي همه كلمات وأسماء حسناي الهى بوده ونمونه‌هاى انسانهاى صاعد هستند ، همه يك حقيقت ونور واحد بوده وهمه به صراط مستقيم وتوحيد دعوت كرده‌اند . همان گونه كه أسماء حسنى مراتب دارند ، أنبياء هم در عين حال كه همه وسائط فيض خداى سبحان وسفراى الهى هستند ، ولكن مراتب بايد محفوظ باشد ، هر كدام مرتبه‌اى داشته ودر رتبهء خاصّى قرار گرفته‌اند . معناى أدقّ توقيفيّت أسماء الهى همين حفظ مراتب است ، هر اسمى در رتبهء خاصّ خود مظهر واسم حقّ تعالى بوده ودر موطن خاصّى فعليّت خاصّ دارد گرچه هر اسمى از آن جهت كه حكايت ذات ووجود مىكند ، في الجملة تمام ذات را نشان مىدهد . بلكه به اين معنى همهء أجزاء عالم وهمه موجودات نظام أحسن ، توقيفى هستند ، زيرا كه در نظام تكوين هيچ موجودى از موطن خود قابل تغيير وتبديل نيست . أفضليّت پيامبر خاتم ( ص ) وهمچنين تفاضل ساير پيامبران بر يكديگر بر أساس فضيلت‌هاى حقيقي وعيني بوده واز تفاوت رتبه مقام ولايت آنان نشأت گرفته است . أنبياء عليهم السّلام همان گونه كه از نظر نبوّت ومقام أخذ ، ورسالت ومقام إبلاغ با هم متفاوتند ، از نظر مقام ولايت هم متفاوتند ، وأصولا همان گونه كه مقام نبوّت ورسالت متّكى به مقام ولايت بوده وبدون ولايت نبوّت ورسالت حاصل نمىگردد ، تفاوت رتبه در نبوّت ورسالت هم مبتنى بر تفاوت رتبهء ولايت خواهد بود . ولكن مقام ولايت بدون نبوّت ورسالت ميسّر بوده وأحيانا انسانهائى همچون ائمّه أطهار عليهم السّلام در عين حال كه مقام نبوّت ورسالت را ندارند در مقام ولايت از همهء أنبياء ومرسلين بالاترند . تفاوت درجات وتفاضل مقامات أنبيا كه ذيلا از آيات قرآن استفاده شده وذكر مىگردد در أصل به تفاوت مقام ولايت آنان بر مىگردد واللّه هو العالم .