مكتوبات حديثي أصحاب ائمّه عليهم السلام اين نوشتار را با بحثي دربارهء « أصول أربعمئة » يا مكتوبات حديثي أصحاب ائمّه عليهم السلام آغاز مىكنيم . نخستين بار ، ابن شهرآشوب از شيخ مفيد نقل كرد كه أصول حديثي شيعه ، چهارصد « كتاب » است . « 1 » از آن زمان تاكنون ، همواره اين دغدغه ، پژوهشگران حديثي را به خود مشغول داشته كه اين آثار را بشناسند واطّلاعاتى از نويسندگان آن كتاب‌ها ( أصول ) وويژگىها ومحتواى آنها به دست دهند . آنچه تاكنون با عنوان « أصل » شناسايى شده ، بدين شرح است : در دو كتاب رجال النجاشي والفهرست شيخ طوسي از 66 أصل نام برده شده است . « 2 » شيخ آقا بزرگ تهرانى در الذريعة إلى تصانيف الشيعة ، تعداد 117 أصل را معرّفى مىكند « 3 » ومؤلّف مقدمهء المعجم المفهرس لألفاظ أحاديث بحارالأنوار ، شمارگان را به 122 أصل رسانده است . « 4 » اتانْ كُلبِرْگ ، 109 أصل را بر پايهء كتب شيخ طوسي ، رجال النجاشي ، معالم العلماء والفهرست ابن نديم ، معرّفى كرده است . « 5 » روشن است كه اين أرقام ، با ادّعاى أصول چهارصدگانه ، فاصلهء بسيار دارد . به نظر مىرسد پيش از جستجو در فهارس ومصادر ، جهت بازشناسى اين آثار چهارصدگانه بايد پژوهشى را در زمينهء « أصل » ، « كتاب » و « تصنيف » به انجام رسانيد ودر پرتو آن به جستجو وبازشناسى وبازسازى پرداخت .

--> ( 1 ) . الإرشاد ، ص 253 ؛ معالم العلماء ، ص 3 . ( 2 ) . پژوهشى در تاريخ حديث شيعه ، ص 183 - 187 . ( 3 ) . الذريعة إلى تصانيف الشيعة ، ج 2 ، ص 135 به بعد . ( 4 ) . المعجم المفهرس لألفاظ أحاديث بحارالأنوار ، ج 1 ، ص 49 - 52 . ( 5 ) . فصل‌نامهء علوم حديث ، ش 17 ، ص 92 - 101 : « الأصول الأربعمئة » ، اتان كُلبرگ ، ترجمهء محمّد كاظم رحمتي .