السيد الخامنئي

52

چهار كتاب اصلى علم رجال ( فارسي )

اسمعيل يك باب و براى احمد يك باب باز كرده و براى مجموع اسمهايى كه بجز يكى از آنها وجود نداشته است ، در هر حرفى ، باب جداگانه‌اى به عنوان باب الواحد گشوده است ، مثلا در باب الواحد حرف الف ، اسمهاى اصبغ و ادريس و اصرم را كه از هركدام يكى بيش نبوده گنجانيده است . و به همين ترتيب تا آخر حروف تهجى ، مجموع اسامى يادشده در كتاب را كه بالغ بر نهصد است در ضمن اين ابواب متذكر شده است . چگونگى نسخه‌هاى فهرست بنابر اظهارنظر بسيارى از خبرگان فن ، نسخه‌هاى كتاب الفهرست مانند بيشتر كتب معتبر رجالى كهن از قبيل كتابهاى كشى ، نجاشى ، برقى ، و غضائرى عموما به تحريف و تصحيف و فزونى و كاستى دچار شده و نسخهء صحيح آن به دست ابناى اين زمان نرسيده است . علامهء كلباسى در اين‌باره مىنويسد : « بيشتر نسخه‌هاى كنونى فهرست از تصحيف و غلط خالى نيست و چنان كه بعضى از صاحبنظران گفته‌اند اكثر نسخى كه در اختيار مراجعان اين دوران قرار دارد مورد دستبرد حوادث و بازيچهء دست تصحيف شده است . محقق شيخ سليمان بحرانى ( متوفا به سال 1121 هجرى ) درصدد شرح و ترتيب و تصحيح اين كتاب برآمد و در اكثر تراجم آن ، خطاهاى ناشى از قلم كاتبان را اصلاح كرد ، ولى بجز اسمهاى مصدر به الف را در قالب تأليف نريخت . » « 72 »

--> . سماء المقال ، ص 42 .