السيد الخامنئي
47
چهار كتاب اصلى علم رجال ( فارسي )
بجز فهرست ابن نديم ( متوفا به سال 385 ) كه موضوعا با فهرست مصطلح تا حدودى متفاوت است و دربارهء تمامى علوم و فنون و مذاهب و سنن معموله ميان مسلمانان و بيان مؤلفات ايشان در هريك از اينها و مؤلفات علماى غيرمسلمان است و سال تأليف آن 378 است ، فهرست شيخ قديمىترين كتاب مفصلى است كه در اين رشته تاكنون بهجاى مانده و در دسترس دورههاى بعد قرار گرفته است . فهرست ابو غالب زرارى « 65 » ( متوفا به سال 368 ) و معدودى از فهرستهاى متقدم بر شيخ « 66 » - كه اكنون برجا و در دسترس است - كتابهايى كوچك ، بل
--> ( 65 ) . فهرست ابو غالب ، بخشى از رساله [ نامهء ] معروف اوست به فرزندزادهاش كه در آن از شرححال پدران و اعمام و سلسلهء فاميل خود سخن رانده و اجازهء روايت كتابهاى مذكور در اين فهرست را به او داده است . نسخهاى از اين كتاب به خط نسخى شيوا و نهچندانقديمى ، در 29 صفحه ، به قطع خشتى در كتابخانهء آستان قدس به شمارهء 7669 ضبط است . آغاز نسخه چنين است : « حدثنا ابو عبد الله الحسين بن عبد الله بن ابراهيم الواسطى ، قال حدثنا ابو غالب احمد بن محمد بن سليمان بن الحسن بن الجهم بن بكير بن اعين الشيبانى ، منه الى ابن ابنه محمد بن عبد الله بن احمد ، سلام عليك فانى احمد الله اليك ، الله الذى لا إله الا هو . . . » ( 66 ) . از جملهء فهرستهاى معروف قبل از شيخ ، فهرست كتب سيد مرتضى است . احتمالا از خود سيد و احتمالا از شاگردش محمد بن محمد البصروى ، ( متوفا به سال 443 ) ( ر . ك . الذريعه ، ج 16 ، ص 381 و 392 ) به نقل علامهء تهرانى ، نسخهاى از اين كتاب در كتابخانهء سپهسالار موجود است .