كوشكى خوانده است . كتاب شوارق ، يكى از تحقيقىترين ومفصلترين شروح بر تجريد خواجة است واز اين حيث مانند ندارد . افسوس كه مباحث اين كتاب ، تا كلام بارى ، بيشتر ادامه نيافته است . مرحوم لاهيجى ، در اين كتاب ، دچار تذبذب آراست گاه جانب متكلمين را ميگيرد وگاه فلاسفه را . متمايل به اصالت ماهيت است وخود اذعان مىدارد كه در فهم كلمات ومسائل مهم عرفانى دچار مشكل است « 143 » ، باآنكه سألها خوشه‌چين خرمن پر فيض پدر همسرش ، يعنى ملا صدرا بوده است . اين كتاب در گذشته - تا اين أواخر - جزء كتب درسى حوزه‌هاى علميه بوده واكنون كمتر كسى است كه از عهده تدريس اين كتاب برآيد . « 144 » در شرح منظومه ، آرا ومذاهب ونحله‌هاى فراوانى ، از حكماى يونان باستان وإيران باستان گرفته تا اشاعره ، معتزله ، مشائين ، اشراقيين ، كراميه ، ثنويه ، دهريه ، شيخيّه وديگر از عقايد ملل ونحل منطقي ، كلامي ، فلسفي وعرفانى مطرح شده است . شرح وبسط همه اين آراء با وجود منابع بسيار محدود ودست دوّم مؤلف ، طبيعتا كارى غير ممكن وخطاآميز است . در نتيجة وى در تحليل وتبيين واستناد جستن به آراء ديگران دچار اشتباهاتى گرديده است . بسيارى از اين موارد توسط اينجانب در پاورقىها وحضرت أستاذ « مد ظله » در تعليقاتشان ، آورده شده است . متأسفانه بسيارى از محشين وشارحين منظومه جز أستاذ شهيد مرتضى مطهرى ، از كنار اين مسئله بدون توجه لازم گذشته ، درصدد تحقيق وارزيابى اين أقوال برنيامده‌اند وصرفا به شرح وتكرار مطالب منظومه اكتفا كرده‌اند . براي جبران اين نقيصه ، منابع فراوانى را أعم از اصلى وغيره ، يا تأليفات ارزشمند از معاصرين اسلامى وغير آن جهت پيگيرى موضوعات ومباحث پيشنهاد كرده‌ايم . همچنين مستند تمام نظريات وأقوال ، چه آنها كه صريحا مطرح شده‌اند وچه آنها كه به كناية وبه كوچكترين اشاره‌اى گذر شده است مشخص ومحقق نموده‌ايم . در صورت امكان به منبع دست اوّل ودر غير آن به منابع ديگر ارجاع داده‌ايم . درباره روايات نيز به همين شيوه عمل شد . با استخراج منابع منظومه ، بيش از نيمى از اسناد ومآخذ أقوال در أسفار وشوارق خود بخود به دست آمده است . از جمله نكاتى كه در ارجاعات به منابع ، رعايت نموديم آنكه حتى الامكان به جديدترين چاپ‌ها وتحقيقىترين آنها صورت گيرد ومشخصات دقيق چاپ هريك را متذكر شديم تا خواننده براحتى به آنها دسترسى پيدا كند .