آفتاب باشد آن را يوم وسطى گويند . واگر مطالع حركت مختلف شمس بود آن را يوم حقيقي I خوانند . وتفاوتى كه ميان اين دو يوم واقع مىشود آن را تعديل الأيام مىخوانند . اما در ابتداى شبانروز خلاف كرده‌اند : به نزديك أهل اسلام وجماعتى كه أول ماه‌هاى ايشان I مبنى بر رؤيت هلال است ، مبداء شبانروز از زمان غروب آفتاب است ؛ زيرا كه تا آفتاب I فرو نرود ماه نو نتوان ديد . پس به نزديك ايشان ، شب مقدم باشد بر روز . وبه نزديك روم I وفرس وجماعتى كه ماه‌هاى ايشان مبنى بر حساب است نه بر رؤيت هلال ، مبداء شبانروز I از زمان طلوع آفتاب است . پس به نزديك ايشان ، روز مقدم باشد بر شب . وأصحاب نجوم I به اين اعتبار ، اتصالات قمر را با كواكب كه در شب اتفاق مىافتد از برابر روزى مىنويسند I كه مقدم است بر آن شب . وبه نزديك عامهء منجمان ، مبداء شبانروز از نيم روز است ؛ زيرا كه ايشان I أوضاع حركات كواكب را بر نيم روز نهاده‌اند در زيجات ودر تقاويم . بدان سبب كه اختلافى I كه در أيام واقع مىشود بيشتر به وقت طلوع وغروب شمس است . ودر نيم روز به غير از اختلاف I تعديل الأيام نيست به مذهب جمهور ، به خلاف مذهب مولانا محىالدين مغربى كه به نزديك أو آن را وجود نيست . I چنان كه بر اثبات اين دعوى در مجسطى خود برهان گفته است ؛ وحق به جانب جمهور است I وشرح آن در مقالت پنجم خواهيم كردن . وبه نزديك هند وبعضي از فارسيان وأهل I قتا « 1 » ، ابتداى شبانروز از نيم شب است . وحجت ايشان آنكه مبداء صعود شمس كه رو I به طلوع دارد از آنجاست . پس مبداء شبانروز به اختلاف اين مذاهب ، از رسيدن I آفتاب است به دايرهء أفق بلد يا به دايرهء نصف النهار كه أفق خط استواست . I قسم دوم : در تقسيم شبانروز أصحاب نجوم هر شبانروزى را به شصت قسم كنند I وآن اقسام را دقايق أيام خوانند . وچون شبانروز طبيعي ، سيصد وشصت زمان است كه يك دور

--> ( 1 ) . [ در أصل نسخه : ] قنا