شهر عاما حتى وافق حجة أبى بكر الآخرة من العام في ذي القعدة ، ثم حج النبي صلى الله عليه ( وآله ) وسلم حجته التي حج فيها فوافق ذو الحجة ، فذلك حين يقول صلى الله عليه ( وآله ) وسلم في خطبته : ان الزمان قد استدار كهيئته يوم خلق الله السماوات والأرض « 1 » . ومحصل آنچه از اين روايت ، با وجود اضطراب وتشويشى كه در عبارات صدر آن است ، استفاده مىشود ، آنست كه : اعراب قبل از اسلام ، حجّ خانه خدا را در ماه ذو الحجة بجاى مىآوردند ، با اين تفاوت كه مىخواستند در هر سالى حج را در يكى از ماههاى سال بجا بياورند ، وبنا بر اين حج را در ماههاى سال ، يكى پس از ديگرى به گردش در مىآوردند . وچون نوبه به هر ما هي كه بناى آن سال ، آن بود كه حج در آن انجام شود ، مىرسيد ، نام آن ماه را ذي حجه مىگذاردند ، واسم اصلى آن ماه را بر زبان نمىآوردند . ولازمه اين مرام آن مىشد كه : هر سالى كه در آن حج مىگذاردند ، سيزده ماه مىشد ، ونام بعضي از ماهها دوبار ويا يك بار تكرار مىشد ، همچنانكه در اين روايت ذكر شد . وطبري ذكر كرده است كه عرب ، ماههاى سال

--> ( 1 ) « تفسير الدُّرُّ المنثور » ج 3 ، ص 237 ، و « تفسير الميزان » ، ج 9 ، ص 288