على زمانى قمشه اى

92

هيئت ونجوم اسلامى ( فارسي )

عرض كواكب : آفتاب هيچ عرض ندارد بلكه هميشه در سطح دايره بروج است ، اما مدار ساير كواكب گاهى به جانب شمال دايره بروج وزماني به جنوب آن ميل مىكند لذا در دو نقطه همديگر را قطع مىكنند وآن دو نقطه را « جوزهرين » گويند ودر برخى كواكب چون قمر ، مريخ ، مشترى وزحل به رأس وذنب تعبير مىآورند ، يعنى وقتي مركز كوكب از دايره بروج به جانب شمال ميل كند آن نقطه را « رأس » وآنگاه كه به جانب جنوب آن دايره ميل كند آن را « ذنب » خوانند . بر پايهء زيج الغ بيك ، غايت عرض ( ميل ) ماه ، 5 درجه است ، زحل 5 / 2 درجه ، مشترى 5 / 1 درجه ، مريخ يكدرجه وثلث ( 3 / 10 1 ) ، زهره 6 / 1 درجه ، وعطارد 4 / 3 درجه است . كواكب متحيّره را عرض ديگرى است كه از ناحيهء فلك تدوير يا گردش فنرى شكل آنها پديد آمده ودر زحل 6 درجه ، مشترى 46 / 2 ، مريخ 7 / 2 ، زهره 5 / 2 وعطارد 4 / 10 6 درجه است . حركات تداوير ، وتوجيه حركت‌هاى عقب‌گردى : در توجيه حركات تداوير گويند : هرگاه كوكب در اعلاى تدوير بود حركت أو « سريع » مىنمايد وآنگاه كه در أسفل تدوير بود حركت كوكب « بطى وكند » است وچون حركت مدارى با حركت تدويرى در جهت خلاف قرار گيرند هر دو حركت با هم برابرى كنند وكوكب ، « مقيم وايستاده » به نظر مىرسد وچون از أقامت به درآيد كوكب « راجع » وعقب‌گرد است از اينرو كوكب را سرگردان ومتحيّر مىنامند .