على زمانى قمشه اى
371
هيئت ونجوم اسلامى ( فارسي )
مىگويد : از معجزات حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه وآله وسلم آن است كه در مدينه مسجد ساخت ومحراب آن را به جانب كعبه كرد ودرست آمد بي آن كه وسايل نجومى به كاربرد ونيز أوقات نماز را روى سايهء ديوار مسجد به طرز بديعى معين فرموده است كه بعد از اين در رياضيات قديم وزيجها تعيين اين ظل بسى به كار آمد وبه استخراج آن همت گماشتند . توضيح اين كه ديوار مسجد پيغمبر صلّى اللّه عليه وآله وسلم درست محاذى دايره نصف النهار بود وهر ديوار كه چنين باشد در همهء فصول سال چون سايه برگردد به طرف مشرق ظهر مىشود وامروز هم در رصدخانههاى فرنگستان مانند گرينويچ وپاريس ديوارى به آن طرز مىسازند وگويند بهترين وسيلهء بر تعيين ظهر حقيقي آن است ، پس تعيين ظهر در مسجد پيغمبر صلّى اللّه عليه وآله وسلم بهترين طريقه بود كه امروز علماى اروپا به كار مىبرند . أستاذ ما - مد ظله - در ادامه سخن أستاذ خويش ( علامه شعرانى ) مىافزايد : پيامبر صلّى اللّه عليه وآله وسلم فرمان داد ارتفاع ديوار مسجد به اندازه قامت يك انسان - يعنى هفت قدم - بنا شود چنان كه مرحوم كلينى از عبد الله بن سنان نقل كرده كه از امام صادق عليه السّلام شنيدم مىفرمود : « رسول خدا صلّى اللّه عليه وآله وسلم مسجد را با خشت ساخت وقتي مسلمانان زياد شدند گفتند : يا رسول اللّه اى كاش به گسترش مسجد فرمان مىدادى ، فرمود آرى ودستور گسترش داد ، آن گاه ديوار مسجد را با يك ونيم خشت بنا كردند وچون مسلمانان زيادتر شدند گفتند : اى پيامبر خدا اى كاش فرمان به گسترش مسجد مىدادى ، فرمود آرى ودستور داد بر آن افزوده وديوارش را با دو خشت مخالف ساختند ( بديهي است با طولانى شدن ديوار ، لازم است پهنتر گردد تا در برابر وزش باد و . . . مقاوم باشد ) و