اختلاف آفاق ( چهار فرسخ ) مسافت قصر است . وبرخى ديگر گفته‌اند : معيار آن 24 فرسخ ، آن‌ها كه داخل اين رقم هستند مشترك الأفق وآن‌ها كه بيرون هستند با آن‌ها مشترك نيستند . 2 . از فقهاى شيعه شيخ طوسي رضى اللّه عنه در مبسوط گفته است : هرگاه هلال ، در شهر ديده نشود ودر خارج بلد ديده شود ، در صورتي عمل به آن واجب است كه شهرهايى كه در آن‌ها هلال ديده شده است به هم نزديك باشند ؛ مانند بغداد ، واسط وكوفه ، تكريت وموصل ، نه مثل بغداد وخراسان يا بغداد ومصر كه در اين صورت داراى يك حكم نخواهد بود . « 1 » محقق حلّي رضى اللّه عنه در شرايع اين قول را پذيرفته وعلّامه در تذكره برگزيده وصاحب عروه در عروة الوثقى بر طبق آن فتوا داده ومشهور گرديده است . « 2 » 3 . صدر ، اختلاف آفاق را اجمالا صحيح دانسته وچنين استدلال كرده است كه هر منطقه أفق ويژه خويش را داراست ، ومنظور از يك منطقه ، يك شهر نيست ، بلكه شهرهاى فراوان يك منطقهء بزرگ چون عراق ومصر را شامل است وشهرهاى غربىتر نيز داخل مىشود برخلاف شهرهاى شرقي كه نمىتوانند داخل باشند . از اين رو آفاق آن‌ها جدا ومختلف مىشود . « 3 » 4 . تهرانى در رسالهء رؤيت هلال قائل به وحدت آفاق است ، امّا ملاك ومعيار آن را بين يك لحظه تا بعد هشت درجه ( 8 ) برابر با نيم ساعت

--> ( 1 ) - شيخ طوسي ، مبسوط ، به تصحيح : محمد تقي كشفى ، نشر مكتبة مرتضويّه ، ج 1 ، ص 268 . ( 2 ) - سيّد أبو القاسم خوئى ، منهاج الصّالحين ، نشر دار الزهراء ، بيروت ، ج 1 ، ص 279 . ( 3 ) - ما وراء الفقه ، ج 2 ، ص 142 وبعد .