زودتر غروب مىكند . ثانيا ، گرد وغبارهايى كه غالبا نزديك أفق گرد مىآيند سبب مىشوند رؤيت هلال با مشكل روبه‌رو گردد ، به ويژه در شهرهايى كه داراى عرض‌هاى بالا هستند ، بر خلاف شهرهايى كه استوايى ويا معتدلهء نزديك به استوا باشند ؛ چرا كه انسان گردش ظاهري معدّل النهار ومنطقة البروج را تقريبا بالاى سر ( دولابى ) مىبيند . از اين رو هلال به سهولت رؤيت مىگردد . 3 . أوضاع فلكى - 1 . بعد تقويم ماه از تقويم خورشيد كه آن را « بعد سوى » خوانند عبارت است از : موقعيّت « مركز ماه از مركز خورشيد » ، به گفتهء بيرجندى : درجات منطقة البروج را درجات سوا گويند ؛ چه آن را همهء برابر گرفته‌اند واجزاى ( يعنى درجات ) معدّل النهار را به آن نسبت كرده‌اند ، وآن موضع قمر است به خورشيد « 1 » - 2 . دور ونزديك شدن ماه به زمين : مىدانيم كه فاصلهء ماه از زمين در حال « حضيض » كه به زمين نزديك‌تر است عبارت است از : 360000 كيلومتر ودر حال « ذروه - دورى » حدود 400000 كيلومتر است ، وبديهي است كه امكان رؤيت در حال حضيض بيش از حال دورى است . - 3 . بعد معدّل : وآن عبارت است از : « بعد وفاصلهء غروب ماه پس از غروب خورشيد » . بنابراين هر اندازه بعد وفاصله غروب ماه زيادتر باشد زمان مكث ودرنگ هلال فوق أفق بيش‌تر است وبهتر مىتوان

--> ( 1 ) - مولى عبد العلى بيرجندى ، شرح زيج سلطاني ، باب كيفيّت استخراج هلال .