على زمانى قمشه اى
187
هيئت ونجوم اسلامى ( فارسي )
مخروط سايهء ماه در نزديكى ساحل آمريكاى جنوبي با زمين تماس حاصل مىكند ، سپس به سمت مشرق حركت كرده 4 / 1 3 ساعت بعد در ساحل شرقي آفريقا زمين را ترك مىگويد ، سرعت سايه بر روى زمين بستگى به عرض جغرافيايى وزاويهاى كه مخروط سايه با سطح زمين مىسازد دارد ، در استوا ، اين سرعت ممكن است 1600 كيلومتر در ساعت ودر عرضهاى جغرافيايى بالاتر ممكن است اين سرعت به 8000 كيلومتر در ساعت نيز برسد . به ديگر سخن ، ماه در مدار خود با سرعتى برابر 1 كيلومتر در ثانيه حركت مىكند ، سايهء آن بر روى زمين نيز تقريبا با همان سرعت حركت خواهد داشت ، اما از طرف ديگر زمين نيز هم جهت با سايه با سرعتى در حدود 5 % كيلومتر در ثانيه ( در دايرهء استوا ) به دور خود مىچرخد بنابراين سرعت سايهء ماه بر روى زمين در حدود 5 / 0 - 5 / 0 - 1 ، كيلومتر در ثانيه خواهد بود . منطقهاى از سطح زمين را كه تمام سايه ماه بر روى آن حركت مىكند به نام منطقهء كسوف كامل مىشناسند . مدت دوام يك كسوف كامل ( كلى ) در هر نقطهء زمين از يكى دو دقيقه تا 7 دقيقه و 30 ثانيه است . به علت حركت چرخشى زمين ومحدود بودن منطقه كسوف كلى بر روى آن ، زمان متوسط بين دو كسوف كامل در يك نقطه خاص بر روى زمين در حدود 360 سال است . خورشيد گرفتگى جزئي در مناطقى از زمين صورت مىپذيرد كه نيمسايهء ماه به آنها مىرسد .