على زمانى قمشه اى
124
هيئت ونجوم اسلامى ( فارسي )
مقدار چگالى را در أغلب أوقات بر حسب چگالى زمين بيان مىكنند . چگالى متوسط زمين 5 / 5 گرم بر سانتيمتر مكعب است . حركت بازگشتى سيارات : حركت واقعي سيارات را نمىتوان از زمين مشاهده كرد ، زيرا زمين خود پيوسته در حركت است از اينرو چيزى كه در حركت سيارات شايسته توجه خاص است حركت بازگشتى ( رجعي ) آنهاست ، در اين حركت چنين مشاهده مىشود كه سيّاره در جهتي خلاف جهت عادى خويش حركت مىكند . قرنهاى زياد توجيه حركت بازگشتى ، منجّمان را به حيرت افكنده بود ، ولى آنان نسبت حيرت وسرگردانى را به سيارات داده وآنها را « متحيره » مىخواندند ، تا اينكه « كوپرنيكوس » آن را توضيح داد : فرض كنيد كه دايره داخلي در شكل زير ، مدار زمين به دور خورشيد را نشان دهد ، ودايرهء برونى مدار مريخ را . زمين كه به خورشيد نزديكتر است تندتر از مريخ حركت مىكند . فرض كنيد كه قسمت بالاى تصوير ، بخشي از كره آسمان باشد كه به منزلهء زمينهاى بر حركت مريخ وسيارات به شمار آيد . بنابراين : هنگامى كه زمين در مكان 1 است ، مريخ در مكان 1 بر كره آسمان ديده مىشود . چند هفته بعد زمين ومريخ هر دو در مدارهايشان جابجا شدهاند ، اينك مريخ در نقطه 2 است ، وقتي كه زمين از نقاط 3 و 4 مىگذرد خطى كه حركت مريخ را بر كره آسمان نشان مىدهد حركت