مدرّس تبريزى در ريحانة الأدب از وى چنين ياد كند : « عالم عامل ربّانى ، فاضل كامل صمدانى ، عارف سبحانى از اجلّاى علماى قرن 11 هجرى ( عهد شاه عبّاس ثاني ) مىباشد كه فقيه محدّث مفسّر ، محقّق مدقّق ، حكيم متكلّم ، أديب شاعر ، جامع علوم عقلية ونقليه ، در فهم خبر وتفطّن به معاني أحاديث بىنظير ، در تطبيق أصول ظواهر با بواطن وجمع ما بين أصول شريعت وطريقت متفرّد بود . نظير أو در اين موضوع در تمام فرقهء محقّه معلوم نشده . علاوة بر مراتب علميّه در مكارم اخلاق مشهور آفاق وجلالت مقام أو معروف بين خلايق ومسلّم موافق ومخالف بوده . هريك از تأليفات أو آيينهء حقيقت‌نماى تبحّر وفضل وكمال وفطانت وذكاوت وحسن سليقه واستقامت طريقه وكثرت اطّلاع فروعى وأصولي وغايت احاطهء معقولى ومنقولى وى مىباشد » « 1 » . على قلى خان در تذكرهء خود پس از مدح وثناى وى گفته : « ملا محسن تلميذ فاضل مشهور ملا صدراى شيرازي است ، وبه مصاهرت وى اختصاص داشته ، وتخلّص فيض را هم از ملا صدرا يافته . چون صيت فضيلتش شرق وغرب را فروگرفته بود شاه عبّاس ثاني صفوى به التماس تمام أو را طلبيده ، ودر سفر وحضر با خود مىداشت ، ودر كمال أدب واحترام با أو سلوك مىنمود . وملا محسن تا زمان شاه سليمان صفوى در قيد حيات بود » « 2 » . ودر تذكرهء نتائج الأفكار مسطور است : « مستجمع كمالات انساني ملا محسن متخلّص به فيض كاشاني كه همشيره‌زادهء مولانا ضياء الدّين كاشاني است ، نسبت شاگردى به خدمت صدراى شيرازي داشته واز علوم معقول ومنقول بهرهء وافى برداشته ، ونزد شاه عبّاس ثاني اعزاز واحترام تمام داشت » « 3 » . به گفتهء شيخ آقا بزرگ طهراني در طبقات اعلام الشيعة ، فيض تابع مدرسهء استادش ملا صدراى فيلسوف بود . ودر سياست دخالت نكرد ، وسمت حكومتى را همانند أستاذ اخبارى مسلك خود سيّد ماجد بحراني نپذيرفت ، تا اينكه شاه به أو نامه‌اى نوشت ومنصب شيخوخة الاسلام را بدو عرضه داشت وايشان هم آن را قبول نكرد « 4 » . سفر فيض به شيراز وتفأل وى پس از آن كه ورود سيّد ماجد بحراني به شيراز مسموع فيض شد براي تحصيل علوم دينيه تصميم گرفت تا به شيراز مسافرت كند ، لكن والد ماجد شد به ايشان اجازه نمىداد . وبالآخرة بنا بر استخاره به قرآن گذاشته بدين آيهء شريفه مصادف شدند « فَلَوْ لا نَفَرَ مِنْ كُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طائِفَةٌ لِيَتَفَقَّهُوا

--> ( 1 ) - ريحانة الأدب 4 : 369 ( 2 ) - نجوم السماء : 120 ( 3 ) - همان ( 4 ) - طبقات اعلام الشيعة قرن 11 : 491