ملا محمد مهدي النراقي ( مترجم : مجتبوي )
10
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي )
مانند ساختن مسجد و مدرسه و پل و كاروانسرا ، مىپندارد كه عمل نيكى كرده و به سعادتى رسيده است ، و حال آنكه اين كار غرور و فريفتگى محض است ، و شيطان او را فريب داده و آنچه را كه شر است خير نمايانده ، و همچنين واعظى كه غرض او از موعظه طلب جاه و منزلت است مىپندارد كه در طاعت خداست ، و حال آنكه به فريب و نيرنگ شيطان در گناه است . شكَّى نيست كه مطمئن شدن به آنچه موافق هوى و هوس است و ميل و خواهش طبع به آن از روى شبهه و پندار ، مركَّب از دو چيز است : يكى اعتقاد نفس به اينكه خير او در آن است و حال آنكه اين پندار خلاف واقع است ، و دوم دوستى و خواهش باطنى نسبت به آنچه شهوت يا غضب مقتضى آن است . چنان كه واعظ هنگامى كه به وسيله وعظ طالب جاه و منزلت است مىپندارد كه بدين وسيله ثواب و پاداش بدست مىآورد ، ميل و رغبت او به جاه است و در همان حال معتقد است كه خير او در آن است . و ثروتمند وقتى در بذل مال خود امساك مىنمايد و در مصارف لازم خرج نمىكند ، و با اين حال به عبادت مىپردازد معتقد است كه مواظبت بر عبادت براى نجات او كافى است اگر چه بخيل باشد ، و در حالى كه مالدوست است خود را بر طريق خير مىانگارد . امّا اين اعتقاد به نوعى جهل مركَّب برمىگردد ، و آن جهلى است كه مجهول مورد اعتقاد چيزى موافق هواى نفس باشد ، و اين از رذائل قوه عاقله است ، و دوستى و طلب جاه و مال از رذائل دو قوه غضب و شهوت است ، پس غرور از رذائل هر سه قوه يا از رذائل قوه عاقله با يكى از آن دو مىباشد .