فصل 4 سرانجام حبّ و بغض دنيا بدان كه به هنگام مرگ چيزى انسان را به سعادت و قرب حق تعالى نمىرساند مگر صفاى دل ، يعنى پاكى از پليديها و آلودگىهاى دنيا ، و داشتن حبّ خدا و انس به ياد او ، و صفا و پاكى دل به دست نمىآيد مگر از راه خوددارى و بازداشتن نفس از شهوات دنيا ، و حب خدا جز به معرفت ، و معرفت جز به دوام فكر ، و انس جز به كثرت ياد خدا و مداومت بر آن حاصل نمىشود . و اين سه صفت است كه آدمى را نجات مىدهد و پس از مرگ او را به سعادتها مىرساند و اينها باقيات صالحاتند . امّا پاكى و صفاى دل از آلودگىهاى دنيا سپرى است بين بنده و عذاب خدا ، چنان كه در خبر وارد شده است : « اعمال بنده از او حمايت و دفاع مىكنند ، پس اگر عذاب از طرف پاها آيد نماز شب مىآيد و آن را از او دفع مىكند ، و اگر از سوى دستها آيد صدقه مىآيد و آن را از او دفع مىكند . . . » تا آخر حديث . و امّا حب و انس به خدا ، بنده را به لذت مشاهده و لقاء نائل مىسازد و اين سعادت بلافاصله در پى مرگ رخ مىنمايد تا آنگاه كه او را به بهشت در آورد ، پس قبر او باغى از باغهاى بهشت خواهد بود ، و چگونه صاحب اين صفات سه گانه بعد از مرگ به نهايت بهجت و لذّت مشاهدهء جمال حق نرسد ، و قبرش باغى از باغهاى جاودانى نباشد ، و حال آنكه او را جز آن محبوب يگانه نبوده ، و موانع دنيوى او را از انس به مداومت ياد خدا و مطالعهء جمال او باز مىداشت ، و با مرگ آن عوائق