در آغاز پنهان داشتن بود ، و اين در موردى است كه شادى و خوشحالى او براى منزلت يافتن در دل مردم باشد تا او را مدح و تعظيم كنند و حاجاتش را برآورند ، و اين تخصيص به واسطهء معارض ( اخبار ) قوىتر در برابر شمول اطلاق آن دو حديث است . و قبلا گفته شد كه اگر قصد انسان حتّى در آغاز عمل و طاعت ، اطلاع مردم بر آن باشد و از اين آگاهى نيز خوشحال شود در صورتى كه براى يكى از مقاصد مذكور باشد اشكال ندارد ، و عدم اشكال مخصوص موردى نيست كه قصد اطلاع مردم و شكفتگى از آن بعد از عزم به عمل يا بعد از تمام شدن عمل باشد . مطلب ديگر : همان گونه كه سرور و خوشحالى از آشكار شدن طاعات براى مقاصد مذكور اشكالى ندارد ، همين طور پنهان ساختن گناهان و ناخشنودى و ناراحتى از اطلاع مردم بر آنها به جهاتى كه ذكر خواهيم كرد مانعى ندارد ، بلكه حق اين است كه مكتوم داشتن گناه بعد از ارتكاب آن رجحان دارد ، هر چند اصل در اخلاص اين است كه نهان و آشكار يكى باشد . و از اين رو يكى از بزرگان گفته است : « بر تو باد عمل علانيه و آشكار يعنى چنان عمل كن كه اگر هويدا شود شرمنده نشوى » . و ديگرى گويد : « من كارى نمىكنم كه از آگاهى مردم بر آن باك داشته باشم مگر آميزش با همسرم و دفع بول و غايط » ، اما اين مرتبه اى است رفيع كه آبشخور هر فرود آينده اى نيست و جز افرادى معدود به آن نمىرسند . زيرا هيچ انسانى - مگر كسى كه خداوند او را در پناه عصمت برده باشد - از گناهان درونى و پنهانى خالى نيست ، مخصوصا آرزوهاى باطل و امور شهوانى كه به خاطرش مىگذرد ، و خدا بر آنها آگاه است و از مردم پنهان است ، و كوشش در پنهان داشتن آنها و كراهت از آشكار شدنشان جائز بلكه راجح است ، به شرط آنكه انگيزهء پنهان كردن آنها اين قصد نباشد كه دربارهء او به ورع و صلاح معتقد شوند ، بلكه باعث آن يكى از چند چيز باشد : 1 - يا پنهان داشتن [ گناه ] كه به آن مأمور است . 2 - يا چون پرده درى و آشكار كردن گناهان مورد نهى است . رسول خدا صلى اللَّه عليه و آله و سلَّم فرمود : « هر كه يكى از اعمال ناشايست را مرتكب شود بايد با پوشش خداى تعالى آن را بپوشاند » . و صدق اين سخن به كراهت آشكار شدن آن اعمال از غير شناخته مىشود ، يا چون خداوند در دنيا آن را پوشيده داشته در آخرت نيز پنهان