و از آنهاست : دروغ دروغ اقسامى دارد : 1 - دروغ در گفتار ، يعنى خبر دادن از چيزهائى بر خلاف آنچه هستند ، و آن از عداوت يا حسد و يا خشم ناشى مىشود ، و در اين صورت از رذائل قوهء غضب است ، و يا از مالدوستى و طمع سرچشمه مىگيرد و يا از عادتى است كه به سبب معاشرت با دروغگويان پديد مىآيد ، و در اين حال از رذائل قوهء شهوت است . 2 - دروغ در نيّت و اراده ، و آن عدم خلوص نيّت براى خداست ، به اين نحو كه تنها خداى سبحان برانگيزندهء طاعات و اعمال او نباشد ، بلكه چيزى از لذايذ و بهره هاى نفسانى به آن آميخته شود . و اين گونه دروغ به ريا برمىگردد ، و گفته خواهد شد كه از رذائل كدام قوه است . 3 - دروغ در عزم و تصميم بر كار خير ، به اين معنى كه در عزم بر كار خيرى نوعى سستى و ضعف و ترديد وجود داشته باشد كه با صدق در عزم مخالف و متضاد باشد ، و اين نيز از فساد و زبونى قوهء شهوت است . 4 - دروغ در وفاى به عزم ، كه نفس گاهى و در حالتى به آسانى تصميم مىگيرد ، زيرا وعده دادن برايش سختى و مشقّتى ندارد . ولى چون حقايق به وقوع پيوست ، و قدرت و تمكَّن [ بر لذات ] حاصل شد ، و شهوتها به هيجان آمد ، عزيمت به نابودى مىگرايد ، و وفاى به عزم تحقّق نمىيابد ، و اين نيز از رذائل قوهء شهوت و از انواع شره است .