با هر كسى كه در عالم در فنّى كه وسيلهء تفاخر اوست شريك و نظير باشد حسد مىورزد . و امّا منشأ همهء اينها دوستى دنياست ، زيرا منافع دنيا به سبب تنگى و محدود و محصور بودن آنها محلّ نزاع و كشمكش مىشود ، به طورى كه ممكن نيست منفعتى از مال و منصب به كسى برسد مگر آنكه از دست ديگرى بيرون رود . ولى آخرت ، چون تنگى در آن نيست ، نزاع و برخورد بين اهل آن پيش نمىآيد . مثال اين در دنيا علم و معرفت [ به خدا ] است كه از مزاحمت بر كنار است ، و هر كه علم به خدا و صفات و افعال او و معرفت به نظام جهان را دوست دارد ، هر گاه ديگرى نيز به آن معرفت داشته باشد حسد نمىبرد . زيرا علم با بسيارى علما تنگ نمىشود و يك مطلب علمى براى هزار هزار عالم معلوم مىگردد ، و هر يك از ايشان به معرفت خود شاد مىشود و از آن لذت مىبرد ، و شادى و لذت او به واسطهء معرفت شخص ديگر كم نمىشود ، بلكه به سبب كثرت اهل معرفت زيادتى انس و ثمرهء افاده و استفاده حاصل مىگردد . زيرا معرفت خدا دريائى وسيع و نامحدود است كه تنگى در آن نيست . و هر علمى با خرج كردن يعنى با آموزش به ديگرى و شريك ساختن همنوعان در آن افزون مىشود ، و همين باعث فزونى لذت و سرور و شادمانى مىگردد . و همچنين است تقرّب و منزلت در نزد خداوند و شوق به نعمتهاى اخروى . و بزرگترين نعمتهاى الهى و بالاترين مراتب منزلت و قرب نزد خداى تعالى لذت لقاء اوست ، و در آن هيچ جلوگيرى و مزاحمتى نيست ، و اهل لقاء جا را بر يكديگر تنگ نمىكنند ، بلكه با كثرت ايشان انس بيشتر مىشود . از آنچه گفتيم معلوم شد كه : در ميان علماى آخرت حسدى نخواهد بود ، زيرا آنان از كثرت و بسيارى شريكان خود در معرفت خدا و حب و انس او شاد و مسرور مىگردند ، و حسد ورزى تنها در ميان علماى دنياست ، و آنها كسانى هستند كه مقصودشان از علم طلب مال و جاه است . زيرا مال از اجسام و مادّيات است كه چون به دست كسى رسيد دست ديگران از آن تهى مىماند . و جاه و رياست نيز چنين است زيرا كه وقتى دلها به بزرگداشت عالمى اقبال نمود از تعظيم ديگرى منصرف و يا كم مىشود ، و همين سبب حسد در ميان ايشان مىگردد . اما اگر