تجاوز نكند . و اگر كارى كه انجام مىدهد زحمتى ندارد ، مثل گفتن يك كلمه يا كار كوچكى كه هيچ رنجى دارد ، امّا با وجود اين آن كلمه يا آن كار كوچك سودمند باشد ، مثل اينكه به دربان بگويد : بگذار اين شخص نزد حاكم برود ، بعضى از علما گفته‌اند : گرفتن هديه براى آن حرام است ، زيرا جايز بودن آن در شرع ثابت نشده . و شبيه به اين مورد ، عوض گرفتن پزشك براى گفتن يك كلمه است مثل اينكه يك دوا را نام ببرد . امّا اين فتوا قابل تأمّل است ، زيرا ظاهرا اين عوض گرفتن در صورتى كه كار مشروع باشد و بر او ( گيرنده ) واجب نباشد جايز است . چهارم - آنكه مقصود او از هديّه فرستادن تحصيل دوستى و محبّت باشد ، و لكن نه فقط براى جلب دوستى بلكه منظور اين باشد كه به واسطهء جاه و مقام او به بعضى از اغراض خود برسد ، به طورى كه اگر جاه و مرتبهء او نبود براى او هديه نمىفرستاد . پس اگر جاه و مرتبهء او به واسطهء علم يا تقوا يا اصل و نسب خانوادگى باشد مسأله آسانتر است . و ظاهرا گرفتن هديه در اين مورد مكروه است ، زيرا در ظاهر هديه است امّا در واقع همانند رشوه است . و اگر براى مقام اجتماعى وى باشد از قبيل قضاء يا حكومت يا سرپرستى صدقات يا وقف يا مأمور گرفتن ماليات و از اين قبيل شغلها كه منصبهاى حكومتى است ، ظاهرا دريافت آن حرام است البته در صورتى كه اگر آن سرپرستى و مقام نبود آن هديّه به او داده نمىشد ، و علت حرمت آن است كه اين رشوه اى است كه به صورت هديّه در آمده است ، زيرا قصد كنونى از آن تقرب جستن و طلب محبّت است ، و لكن مقصود حقيقى منحصر است به اين نوع كسب محبّت ، و معلوم است كه رسيدن به آنچه در دست سرپرستهاست چيست ؟ رسول خدا صلى اللَّه عليه و آله و سلَّم فرمود : « زمانى خواهد آمد كه حرام به عنوان هديّه حلال شمرده شود ، و كشتار به جاى موعظه جايز پنداشته شود ، بىگناه كشته مىشود تا عامّهء مردم پند گيرند » . و روايت است كه آن حضرت صلى اللَّه عليه و آله شخصى را براى گرفتن زكات از قبيلهء ازد فرستاد ، چون بازگشت برخى از آنچه را آورده بود نگاهداشت ، و گفت : اين