« گفتم اين حقّ معلوم كه بر عهدهء ماست چيست ؟ فرمود : آن به خدا سوگند چيزى است كه آدمى در مال خود قرار مىگذارد كه روزانه يا در جمعه يا در ماه بدهد ، كم باشد يا بسيار ، و بايد بر اين كار مداومت كند ( 1 ) » . و نيز دربارهء همين آيه فرمود : « او كسى است كه خداوند به او ثروت داده ، و او از مال خود هزار و دو هزار و سه هزار و كمتر و بيشتر جدا مىكند و بدان وسيله صلهء رحم مىكند و رنج و بار گران قوم خود را بر مىدارد » . و فرمود : « در زراعت دو حق است : يكى آنكه اگر ندهى از تو مؤاخذه مىكنند و مىگيرند ، و ديگر آنكه خود مىدهى و بذل مىكنى . گفتم : آنكه مىگيرند كدام است و آنكه مىپردازم كدام ؟ فرمود : امّا حقّى كه از تو مىگيرند زكات است ( يك دهم و يك بيستم ) و امّا آنكه خود مىدهى در اين قول خداوند است : « وَآتُوا حَقَّه يَوْمَ حَصادِه » 6 : 141 ( انعام ، 141 ) . « و حق آن را به هنگام درو بپردازيد » . يعنى از آنچه درو مىكنى دسته دسته بده تا از درو فارغ شوى ( 2 ) « . و فرمود : « در شب ميوه مچينيد و درو مكنيد ، و شب هنگام شير مدوشيد و بذر ميفشانيد ، كه اگر چنين كنيد قانع ( قناعت پيشه ) و معتر ( نيازمند ) نزد شما نمىآيند ( بىنصيب مىمانند ) ، گفتم : قانع و معتر كيست ؟ فرمود : قانع كسى است كه هر چه به او بدهى خرسند مىشود ، و معتر كسى است كه بر تو مىگذرد و از تو سؤال مىكند . و اگر در شب درو كنى عبورش به تو نمىافتد تا چيزى بخواهد ، و اين است گفتار خداى تعالى : ( و آتوا حقّه يوم حصاده ) به هنگام درو ، مشت مشت و به هنگام بيرون بردن محصول دو مشت دو مشت بدهى ، و همچنين در وقت ميوه چيدن و موقع بذر افشانى ، و شب تخم مكار ، تا از بذر نيز مانند كشت درو شده بذل كنى » . و امام باقر عليه السّلام دربارهء ( و آتوا حقّه يوم حصاده ) فرمود : « اين صدقه است كه به مسكين مشت مشت و از ته ماندهء ( زيادى ) خرمن دو مشت دو مشت بدهند تا [ از

--> ( 1 ) حديث را از روى » وافى « : 6 - 281 و » وسائل « : 2 - 7 تصحيح كرديم . . ( 2 ) حديث را از روى « وافى » : 6 - 282 و « فروع كافى » : كتاب زكات ، باب حصاد ، تصحيح كرديم . .