--> - عروة بن مسعود ، يكى از چهار بزرگوار عالم اسلام ويكى از دو بزرگ مردى است كه قرآن از زبان كفار قريش حكايت كرده است ( سورهء زخرف آيهء 31 ) . گفتند : چرا اين قرآن بر يكى از دو مرد بزرگ مكة يا طايف فرود نيامد وهمان كسى است كه قريش در حديبيه فرستادند تا قرارداد صلح ميان آن‌ها وپيغمبر بندد ؛ در وقتي كه هنوز كافر بود ؛ در سال نهم هجرت كه پيغمبر از جنگ طايف برگشت ، اسلام آورد واجازه خواست كه به وطن خود برگردد وآن‌ها را به اسلام دعوت كند . برگشت . آن‌ها را به اسلام دعوت كرد ودر هنگامى كه اذان نماز مىگفت ، يكى از عشيره‌اش به أو تيرى زد واورا كشت . چون خبر به رسول خدا صلى الله عليه وآله رسيد ، فرمود : مثل عروه ، مثل صاحب يس است كه قوم خود را به پرستش خدا خواند وأو را كشتند . در شرح شمايل « محمديه » در توضيح فرمايش پيغمبر : « عيسىبن مريم را كه ديدم به عروةبن مسعود از همه شبيه‌تر بود » ، چنين گفته است . جزرى در « اسدالغابه » از ابن‌عباس روايت كرده [ است ] كه رسول خدا صلى الله عليه وآله فرمود : « سادات در اسلام چهار كسند : بشر بن بلال عبدي ، عدى بن حاتم ، سراقة بن مالك مدلجى ، عروةبن مسعود ثقفى . » كمره‌اى ، ترجمهء نفس المهموم ، / 140 - 141 فحل الفقها ، محمد بن إدريس حلّى در خاتمهء كتاب حج گفته [ است كه ] در ضمن زيارة أبى عبداللَّه الحسين فرزندش علىاكبر زيارة شود كه مادرش ليلى ، دختر ابىمره‌بن عروه ثقفى بوده ودر روز عاشورا ، أول كشته از خاندان أبي طالب بود . شيخ مفيد در « ارشاد » گفته [ است ] ، مقتول در كربلا علىاصغر بود ، ومادرش ثقفيه بود وعلىاكبر زين‌العابدين است ومادرش شاه‌زنان ، دختر خسروپرويز وام‌ولد بود . مادر امام زين‌العابدين ، ام‌ولد رسمي نبود ؛ زيرا پس از ورود دختران يزدجرد به مدينه ، أمير مؤمنان از استرقاق وتقسيم آن‌ها جلوگيرى كرد وآن‌ها را آزاد گذاشتند تا اختيار شوى كنند وشاه‌زنان ، امام حسين را برگزيد وبا أو تزويج شد واين حادثه در خلافت عمر بود وظاهراً اوّل همسرى بود كه براي حسين انتخاب شد وظاهراً امام چهارم ، فرزند أكبر آن حضرت بود كه حائز مقام امامت شده ودر بعضي اخبار كبر سن هم از علائم امامت ووصايت ذكر شده وانتقال امامت از أولاد أكبر به ديگرى در مورد امام موسى كاظم وامام حسن عسكرى براي آن بوده كه أكبر در زمان پدر خود فوت شده ، و « بَداء » به وجود آمده است ودر موضوع امامت امام زين‌العابدين چنين بيانى نرسيده است ؛ اگرچه پس از شهادت أو امام زين‌العابدين تحمل وصايت كرده است وتاريخ ازدواج مادرش ومقام امامتش دليل بر اين است كه أو بزرگ‌تر از علىاكبر مقتول در كربلا بوده وشايد لقب أكبر كه به أو اختصاص يافته از نظر اين بوده كه مادرش از خانواده‌هاى بزرگ عرب بوده [ است ] وعرف آن زمان ، اين موضوع را دربارهء أو شهرت داده‌اند . محمد بن إدريس گويد : در اين‌جا بايد رجوع به أهل خبره ونسب‌دانان ومورخان كرد ؛ مانند زبير بن بكّار ؛ ونام جمعى را هم برده وگفته [ است كه ] همهء آنان بر اين قول اتفاق دارند ، انتهى . -