--> - وقريب به مضمون اين عبارات در بعض كتب سير ومقاتل نيز موجود است . آنچه پس از تحقيق وتتبع وبحث ودقت نظر در كتب تواريخ وسير معلوم مىشود ، آن است كه در ميان اسراى إيراني كه آن‌ها را به مدينه آورده‌اند ، سه نفر از دختران يزدجرد بوده‌اند ؛ چنانچه ابن‌خلكان سه نفر بودن آن‌ها را از زمخشري در « ربيع الأبرار » نقل كرده وابن‌العماد نيز در « شذرات الذهب » به سه نفر بودن آن‌ها تصريح كرده است يكى از آن بانوان را عبداللَّه‌بن عمر تزويج كرد واز وى سالم متولد شد ؛ يكى را محمد بن ابىبكر به حبالهء نكاح خود درآورد واز أو قاسم به دنيا آمد واسم مادر أو كيهان بانويه يا شهربانويه بود ؛ وسومى را حضرت سيدالشهدا عليه السلام تزويج فرمود واز أو امام سجاد عليه السلام متولد گرديده است واسم آن بانو ، شاه زنان است ودرحال تولد آن حضرت از دنيا رحلت نموده است ودر واقعهء كربلا حاضر نبوده وشايد دختر چهارمى نيز بوده كه اورا امام مجتبى عليه السلام تزويج كرده [ است ] ؛ چنانچه نقلش گذشت وآنچه مورد اطمينان ومظنون قوى است ، آن است كه شهربانويه كه در كربلا حاضر بوده ، زوجهء محمد بن ابىبكر است كه بعد از وفات محمدبن‌ابىبكر ، امام حسين عليه السلام اورا تزويج كرده وبعد از شهادت امام عليه السلام آن بانوى معظمه خودش را به فرات انداخته وگفته شده [ است ] كه امام سجاد عليه السلام به وى فرمود كه بر شترى سوار شود وبه هر جا كه آن شتر رفت برو . ودر اين‌جا داستانى نقل مىكنند كه افسانه واز أساطير است واعتماد را نشايد وسيد محدث جزايرى رحمه الله در « أنوار نعمانيه » بر آن اشاره كرده است ( ج 3 ، ص 89 ، ص تبريز ) . وهرگاه قصهء انداختن خود به فرات صحت داشته باشد ، براي اين بوده كه آن بانوى معظمه از ترس اسارت وطمع يزيد پليد به تزويج وى از روى عناد وعداوت با سيدالشهدا عليه السلام بوده است كه نابودى خود را با غرق كردن خود در فرات به تزويج يزيد بعد از شهادت امام عليه السلام ترجيح داده است ؛ ولى اين مطلب از جهت ديگر محل اشكال ومؤيد اين نقل است ؛ اين كه در تاريخ اسمى ونقل حالاتى از آن بانوى معظمه بعد از فاجعهء كربلا ديده وشنيده نشده است . با اين حال ، باز نتوان به اين نقل اعتماد كرد ؛ واللَّه العالم . رجوع شود به « ارشاد » شيخ رحمه الله ص 270 ، ط تبريز ، و « إعلام الورى » طبرسى رحمه الله ، ص 251 ، ط طهران ، و « روضة الواعظين » ص 242 ، ط قم ، و « تحفة العالم » طباطبايى آل بحرالعلوم ، ج 2 ، ص 4 ، ط نجف ، و « لباب الانساب » - مخطوط - ومصادر ديگر كه به أسامي آن‌ها أشارت رفت . 1 . بحار الأنوار ج 11 ، طبع امين الضرب ، ص 2 ، وابن‌شهرآشوب ؛ نيز در كتاب « مناقب قائل » بيت مذكور را أبو الأسود دئلى كه از أصحاب أمير مؤمنان عليه السلام است ، دانسته . « مناقب » ( ج 4 ، ص 167 ، ط قم ) وآن را از زمخشري نقل كرده [ است ] وبيت مذكور بهترين شاهد بر بودن دختر كسرى ، مادر امام سجاد عليه السلام است وبىحقيقتى بعض أقوال شاذّه ونادره را ثابت مىكند وآن را در « أعيان الشيعة » نيز از ربيع الأبرار زمخشري نقل كرده است . 2 . از تعبير مذكور معلوم مىشود كه بعد از ولايت عهدي امام عليه السلام اين گفت‌وگو واقع شده است . قاضى طباطبايى ، تحقيق دربارهء أول أربعين ، / 690 - 701 -