الفيض الكاشاني
25
منتخب مكاتيب قطب ( فارسى )
عبداللَّه قطب از علم لغت ، طبيعيّات قديم و فلكيّات ، فقه و حديث ، صرف و نحو عربى آگاهى فراوان داشته و از عرفان نظرى نيز به خوبى بهرهمند بوده است . « 1 » از آراء غزالى و انديشههاى او آگاه بوده و از « احياء العلوم » او نقل مىكند ( م ج 135 ) . از « قوت القلوب » ابوطالب مكّى عباراتى مىآورد ( م ج 82 ) و از عارفانى چون معروف كرخى ، روزبهان بقلى ، بايزيد ، ابوالحسن خرقانى ، نقل قول مىكند . از كتب روايى اهل سنّت مانند « صحيح بخارى » و ترمذى روايت آورده است ( م ج 139 ) و از عطار و مولوى و حافظ فراوان ياد مىكند و در جاى جاى نامههايش از اشعار آنان و ديگر بزرگان ادب فارسى و عربى به نيكى استفاده مىكند . قطب با آن كه از اهل سنّت است و خود را مريدِ مرشدى ظاهرى و پيرى نام و رسم دار معرفى نمىكند ولى در عين حال پيروى از خاندان رسول خدا صلى الله عليه و آله را الگوىِ سلوك خود و شاگردان خود بر مىشمارد . در نامهاى مىنويسد : « با وجود اهل بيتِ آن سرور كسى سيرتِ ديگران پيش گيرد زهى بدبختى ، زهى روسياهى ، زهى . . . » ( م خ 107 ) . و در جايى ديگر ، ياران خود را به تشبّه و همانند شدن با اهل بيت پيامبر صلى الله عليه و آله سفارش مىكند ( م خ 8 ) و در نامهاى به روايت « من مات و لم يعرف امام زمانه فقد مات ميتةً جاهليه » متمسك مىشود ( م ج 37 ) . گذشته از آن كه روح كلّى و مفاد اصلىِ بسيارى از نامههاى قطب ، آموخته از احاديث شيعى و روايات معصومان عليهم السلام است ، گاه نيز به صراحت به نقل برخى از آنها مىپردازد . او در شمارى از نامههاى خود از امام على عليه السلام با وصف و نام « حضرت اميرالمؤمنين على ابن ابى طالب عليه السلام » ياد مىكند ( م خ 61 و 32 ، م ج 2 ، 116 ، 151 ) و آن حضرت را از گروهِ مختص به علم الهى و راسخان در علم برمىشمارد ( م خ 54 ) و در نامهاى به روايت « علىٌّ ممسوسٌ فى ذات اللَّه » متمسك مىشود ( م خ 10 ) و در جايى از بلنداى روايت امير مؤمنان عليه السلام « ما رأيت شيئاً الا رأيت اللَّه . . . » سخن مىگويد ( م ج 98 ) و در جايى ديگر از « ضربةُ علىٍّ يوم الخندق خير من عبادة الثقلين » ( م ج 239 ) ياد مىكند . قطب از امام سجاد عليه السلام با عنوان « امام زين العابدين عليه السلام » ياد مىكند و نيز امام صادق عليه السلام را
--> ( 1 ) . بنگريد : م ج 243 ، 349 ، 131 ، 243 ، 35 ، 62 ، 63 .